Putin, Anayasayı ihlalin bedelini ödeme ile karşı karşıya kaldı

*Rus Anayasasına rağmen suçundan hapishanede yatan, restoran işletmecisi Yevgeniy Prigojin’in özel ordu kurmasına göz yummak Putin’in prestij kaybıyla sonuçlandı

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin yaptığı konuşmada hainlerin cezalandırılacağını söyledi. Ancak sonunda Wagner’in sahibi Yevgeniy Prigojin’in Belarus’a gitmesine izin verdi. Wagner grubu ise kendi birliklerine geri döndü, cezalandırılmayacak.

Wagner lideri Prigojin Belarus’a gidecek, icraya geçecekler. Wagner lideri Yevgeni Prigojin, Rusya’nın başkenti Moskova’ya ilerleyen savaşçılarının Belarus’un girişimiyle varılan anlaşma sonrası “kan dökülmesi için” üslerine döndüğünü söyledi. Prigojin’in Belarus’a gönderileceği ve yaptırımların düşürüleceği açıklandı. Prigojin, isyanın merkezi tahmini Rostov’u terk ederken görüntülendi.

***

Arda Mevlütoğlu’nun AA için kaleme aldığı analize göre Rus özel askeri şirketi Wagner’in sahibi Yevgeniy Prigojin 1961 yılında o dönemki adı Leningrad olan St. Petersburg’da doğdu. Prigojin, herhangi bir askeri eğitime ya da kariyere sahip değil. Genç yaşta kayık sporu ile ilgilenen Prigojin, 18 yaşındaki cinayetinden tutuklanarak iki yıl hapis yattı. Hapisten çıktıktan sonra işletme seyyar satıcılık ve sosisli sandviç işi hızla büyüterek 1990’ların ikinci yarısında market zinciri ve kumarhane ortaklıkları ile gelirini ve anasını artırdı. Bu dönemde yarattığı lüks evler, Rus oligarkları ve en sonunda Vladimir Putin ile yakın ilişki kurmasına vesile oldu. Nitekim St. Petersburg’daki “New Island” adlı sitesi,

Bu konum, Prigojin’in Rus devleti ile yeni iş ilişkileri kurmasını sağladı. 2012 yılında Moskova’daki eğitim kurumlarının yemek ihalesini, 2015’te ise kış ordularının yemek ihalelerini kazandı.

Prigojin’in Rus savunma ve güvenlik sisteminin bir unsuru olarak öne çıkması da bu dönemde gerçekleşti. Bazı kaynaklara göre 2014 yılında Rusya Federasyonu’nun Kırım’ı ilhakı ve akabinde Donbas bölgesindeki çatışmalar sırasında gönüllülerden oluşan bir birlik kurmayı yasaklayan Putin’den tüm destek ile Rusya Savunma Bakanlığına kabul ettirdi. Bakanlığın ruhsatlandırma ile birlikte kurduğu Wagner, ilk olarak 2015 yılında Suriye iç savaşında sahneye çıktı.

RUS ANAYASASI VE CEZA KANUNA AYKIRI

Rus Ceza Kanunu’nun 359. maddesi, paralı askerliği, bununla ilgili operasyonlar ve paralı askerlerin finansmanını suç olarak tanımlıyor. Aynı kanunun 208. maddesi, federal kanunlarda ayırt edici tanımayan tüm esaslı grup ve hükûmet yasa dışı olarak nitelendiriyor.

Benzer şekilde Rusya Federasyonu Anayasası’nın 13. maddesi de yalnızca devlete ait, yetkilendirilmiş amaçlı silah kullanıldığını belirtiyor. Wagner gibi özel askeri yönetimlerin bugüne kadarki operasyonları göz önünde, ortada ciddi bir kadro ve muğlaklık olduğu göze çarpıyor.

Bu da, söz konusu işletim işletimi işletimi ile ilgili sorun ve duygularda inkar sisteminin etkili bir şekilde kullanılmasına olanak sağlanması. Öte yandan 2010’ların sonlarından özel askeri vergilere yönelik yasal düzenlemeye ilişkin bazı girişim ve müzakereler olmuş olsa da Rusya Savunma Bakanlığı’nın bu hükümlerini kesin grupları ve Kremlin’in içindeki muhtemel güç mücadelesi nedeniyle şimdiye kadar bu konuda herhangi bir somut adım atılmamış.

Bu muğlaklık ortamında Wagner grubu uzun süre herhangi bir yoldan gitmeden faaliyet yürüttü. Bu durum 2022’nin sonunda değişti. Grup, bir danışmanlık şirketi olarak kendini tescil ettirdi ve St. Petersburg’da bir şube ofisi açtı.

Wagner’in çıkışını, Slavonic Corps Limited (SCL) adlı şirkete bağlamak mümkün. Merkezi Hong Kong’da olan Slavonic Corps adlı şirket, rejim harekâtında 2013 yılında Suriye’de görev almıştı. Eylül ve ekim çocukları Deyrizor ve el-Suhna’daki çatışmalarda ağır kayıplardan kaçınmak için geri kalan şirket çalışanları Rusya’ya dönüşlerinde gözaltına alındı. Zira Rus Anayasası ve Rus Ceza Kanunu paralı askerlik ve özel askerlik kuruluşunu yasaklıyor. Nitekim şirket kurucuları Vadim Gusev ve Yevgeniy Sidorov, 2014 yılında üç yıl hapis cezasına çarptırılmışlardı.

Tasfiye olan Slav Corps’un komuta komutanlarından, eski özel kuvvet mensubu emekli Yarbay Dmitry Utkin, şirketteki bir grup eski asker ile Wagner grubu kurdu. Daha önce Moran şirketini kuran ve Çeçen savaşlarında görev yapmış olan Utkin’in, Nazi sempatizanı olduğu; Grubun adının da Utkin’in Alman yapımcısı Richard Wagner’e ithafen kullandığı telsiz yayın adı “Wagner”den geldiği iddia ediliyor. Şirketin sahibi ya da finansörü olarak Prigojin görünmekle birlikte, özellikle ilk yıllardaki eğitim, operasyon ve bağış işlerinin Utkin ile yakın silah arkadaşı Andrey Treşov ve Aleksander Kuznetsov tarafından yönetildiği biliniyor. Bu arada Prigojin’in, Wagner’in yöneticisi olarak kendini ilk kez Eylül 2022’de tanıtmış olduğunu içerdiğinde de fayda var.

Wagner’in yöneticisi olan Yevgeniy Viktoroviç Prigojin, Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı ile birlikte görünümü daha sık görünen oldu. Cephe hattında sık sık videolar paylaşan ve son dönemde Rusya Savunma Bakanlığı ve Genelkurmayı’na yönelik eleştirilerini gittikçe sertleştiren Prigojin, esasen Rusya’nın askerî harekatlarında 2014’ten bu yana rol oynayan bir aktör.

WAGNER’E GÜN DOĞUYOR

Wagner’in Ukrayna’daki operasyonları 2014’te başladı. Kırım’ın ilhakı sırasında ve Donbas’taki ilk çatışmalarda ve müteakip sırasında, Donetsk ve Luhansk’taki ayrılıkçıların eğitim ve donatımı ile bu yaşadıklarıki çatışmalarda Wagner üyelerinin görev aldıkları biliniyor. Rusya’nın 22 Şubat 2022 tarihli uçuş savaşı ile birlikte, doğu özel ve güney cephelerinde Wagner unsurları aktif rol aldı. Yaşayan kayıplarının telafisi amacıyla 2022 yaz korumasının hapishaneden mahkumiyetlerinin silah altına alınmasına başlandı. Hükümlülerden oluşan gruplar, özellikle Soledar ve Bahmut’taki kanlı çatışmalarda yoğun olarak şiddet. Wagner’in toplam ne kadar personele sahip olduğunu bilmekte net veri yok. Çoğu kaynakta bu sayı 25 bin ila 50 bin arasında değişiyor. Ukrayna savaşı ile birlikte tank,

2022 sonbaharından itibaren Wagner grubuna yakın sosyal medya kanallarını kullanmak üzere Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu ve Genelkurmay Başkanı Valeri Gerasimov’a yönelik eleştirilerin dozu giderek artmaya başladı. Eleştirilerin merkezinde cephane ve malzeme düzenleme, sevk ve idaredeki hatalar ile üst düzey komuta kademelerindeki çözülmeler yer alıyordu. Özellikle Prigojin, 2023 yılından itibaren çok sert ifadelerle Şoygu ve Gerasimov’u suçlayarak, yaşanan başarısızlıkların esas failleri olarak gösterildi.