Atatürk’ün Cenaze Merasimine Katılan Rumen Heyeti

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 10 Kasım 1938’de vefatı, yalnızca Türkiye’de değil, uluslararası kamuoyunda da büyük yankı uyandırdı. Millî Mücadele’nin önderi ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Atatürk, askerî ve siyasi başarılarının yanı sıra devlet adamlığı ve dış politikadaki yaklaşımıyla da birçok ülkede saygı görüyordu. Vefatının ardından dost ve müttefik ülkelerden taziye mesajları gelirken, pek çok devlet cenaze merasiminde temsil edilmek üzere heyetler görevlendirdi. Atatürk’ün naaşı, 21 Kasım 1938’de Ankara’da düzenlenen devlet töreniyle Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrine nakledildi.

Bu merasimde Türkiye’yi yalnız bırakmayan ülkelerden biri de Romanya oldu. Türkiye ile Romanya arasındaki ilişkilerin 150. yılına doğru ilerlerken, iki ülke arasındaki dostane münasebetlerin geçmişteki örneklerini hatırlamak ayrı bir önem taşıyor. Romanya’nın Atatürk’ün cenaze merasimine üst düzey bir askerî ve diplomatik heyetle katılma kararı da bu ilişkilerin tarihî seyrini gösteren dikkat çekici örneklerden biridir.

T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’ne bağlı Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi fonu içerisinde tespit ettiğimiz 12 Kasım 1938 tarihli belge, Rumen heyetinin Türkiye’ye geliş hazırlıklarına ilişkin önemli bilgiler içeriyor. Hariciye Vekâleti Umumi Kâtiplik Kalemi tarafından Romanya Sefiri Telemak’a hitaben kaleme alınan belgede, Romanya’nın cenaze merasimine katılacak heyetinin Regina Maria isimli destroyer ile geleceği bildiriliyor. Ayrıca geminin Boğazlar Mukavelesi hükümleri çerçevesinde geçiş yapabilmesi için gerekli iznin verilmesi amacıyla şifahi nota bırakıldığı belirtiliyor. Böylece Romanya’nın cenaze merasimine yalnızca diplomatik temsilcilerle değil, bir savaş gemisiyle de katılacağı kesinleşmiş oluyordu.

Heyetin kimlerden oluştuğuna ilişkin ayrıntıları ise Cumhuriyet gazetesinin 16 Kasım tarihli nüshasından öğreniyoruz. Gazetede yayımlanan habere göre Rumen heyetinde Hava ve Deniz Bakanı General Paul ve Teodorescu, Ordu Umumi Müfettişi General Moraş, General Traian Grigerosco, Romanya’nın Ankara Elçisi Telemak, Romanya Sefareti Müsteşarı M. Elliad ve Ataşemiliter Yarbay Teodoresco bulunuyordu. Heyete eşlik edecek askerî kıta ise 60 asker ve birkaç subaydan oluşuyordu. Gazete haberinde heyet ve askerî birliğin 19 Kasım tarihinde İstanbul’a ulaşacağı da bildiriliyordu.

17 Kasım 1938 tarihli, Türk Diplomatik Arşivi’ndeki bir başka belgede Romanya’nın bu katılımına ilişkin hazırlıklar farklı bir açıdan ortaya koyuluyor. Romanya’nın Bükreş Büyükelçisi Hamdullah Suphi Tanrıöver tarafından kaleme alınan yazıda, Romanya Hükûmetinin Atatürk’ün cenaze merasimine bir heyet ve askerî kıta gönderme kararından söz ediliyor. Tanrıöver, bu karar dolayısıyla Hariciye Nezareti nezdinde teşekkür etmekle görevlendirildiğini belirtiyor. Böylece arşiv belgesi ile dönemin gazetesi birlikte değerlendirildiğinde, Rumen heyetinin teşekkülü, askerî katılımı ve Türkiye’ye geliş tarihi hakkında birbirini tamamlayan bilgiler elde ediyoruz.

Romanya’nın Atatürk’ün cenaze merasimine bakan, generaller, diplomatik temsilciler ve askerî personelden oluşan kalabalık bir heyetle katılması, iki ülke arasındaki ilişkilerin yalnızca resmî temaslardan ibaret olmadığını gösteren tarihî bir hadisedir. Özellikle bir savaş gemisinin gönderilmesi ve askerî birliğin törene iştirak etmesi, Romanya’nın bu merasime verdiği önemi ortaya koymaktadır. Türkiye-Romanya ilişkilerinin 150. yılına yaklaşırken, 1938 yılında gerçekleşen bu katılımı hatırlamak, iki ülke arasındaki dostluk ve diplomatik münasebetlerin geçmişine ışık tutan anlamlı bir tarihî kayıt olarak karşımızda duruyor. Bu vesile ile Cumhuriyetimizin banisi Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü vefatının sene-i devriyesinde saygıyla anıyoruz.