Bulgaristan enerji depolamada Avrupa’nın ilk beşine girdi

*Bulgaristan, milyarlarca euroluk batarya yatırımlarıyla enerji depolamada Avrupa’nın önde gelen ülkeleri arasına girerken, Romanya ve Yunanistan’da üretilen ucuz elektriği de depolayıp talebin yükseldiği saatlerde yeniden piyasaya sunuyor

SOFYA – Bulgaristan, güneş enerjisindeki büyümeyi elektrik depolama yatırımlarıyla tamamlayarak Güneydoğu Avrupa’nın enerji piyasasında ağırlığını artırıyor. Büyük ölçüde özel sermayeyle kurulan batarya tesisleri, gündüz ucuza üretilen elektriğin akşam saatlerinde kullanılmasını ve komşu ülkelere satılmasını sağlıyor.

Deutsche Welle’nin haberine göre, Bulgaristan’da evlerin çatılarında güneş panellerine seyrek rastlanırken, tarlalarda, çayırlarda ve kullanılmayan sanayi arazilerinde büyük güneş santralleri yükseliyor. Sayıları 2020’li yıllardan itibaren artan bu tesislere, 2024’ten bu yana hızla kurulan batarya sistemleri eşlik ediyor. Amaç, güneşli saatlerde üretilen elektriğin kullanılamaması nedeniyle üretimin kısıtlanmasını önlemek.

AVRUPA’NIN İLK BEŞİNDE

SolarPower Europe’un verilerine göre Bulgaristan, 2025 yılında batarya depolama kapasitesinde Almanya, Birleşik Krallık, İtalya ve Ukrayna’nın ardından Avrupa’nın ilk beş ülkesi arasında yer aldı.

Capital gazetesinin araştırmasına göre ülkenin depolama kapasitesi 14,7 gigavatsaatin üzerine çıktı. SolarPower Europe’un bu yıl için öngördüğü kapasite, yaz aylarında aşıldı. Bulgaristan Enerji Üreticileri ve Tüccarları Birliği Başkanı Nikola Gazdov, yıl sonunda kapasitenin 20 gigavatsaate ulaşmasını bekliyor.

Almanya’daki RWTH Aachen Üniversitesi’nin verileri ise bu ülkenin toplam kapasitesinin 32 gigavatsaatin üzerinde olduğunu gösteriyor. Ancak bunun büyük bölümü hanelerdeki sistemlerden oluşuyor. İşletmedeki büyük ölçekli tesislerin kapasitesi 7,35 gigavatsaatin biraz üzerinde. Bulgaristan’ın yükselişi, özellikle piyasaya doğrudan hizmet veren büyük tesislerde dikkat çekiyor.

AB DESTEĞİ ÖZEL SERMAYEYİ HAREKETE GEÇİRDİ

Yatırım dalgasının önemli itici güçlerinden biri, Avrupa Birliği’nin NextGenerationEU toparlanma fonu oldu. Bulgaristan Enerji Bakanlığı’nın yürüttüğü RESTORE programıyla 113 projeye toplam 700 milyon euro destek sağlanıyor.

Capital’e göre destekler, 2 milyar euronun üzerinde özel sermayeyi harekete geçirdi. Gazdov, altyapı da hesaba katıldığında toplam yatırımın 7 milyar euroya ulaştığını belirtiyor.

Yatırımcılar yalnızca batarya tesislerini kurmuyor; birçok ülkedeki uygulamanın aksine şebeke bağlantılarını, elektrik hatlarını ve trafo merkezlerini de kendileri inşa ediyor.

GÜNDÜZ DEPOLA, AKŞAM SAT

İş modelinin temelinde, günün farklı saatleri arasındaki elektrik fiyatı farkı bulunuyor. Güneş üretiminin yükseldiği gündüz saatlerinde ucuzlayan elektrik depolanıyor, akşam talep ve fiyatlar arttığında piyasaya veriliyor.

Capital’in hesaplamasına göre bataryaları doldurmanın ortalama elektrik maliyeti megavatsaat başına 39 euro, satıştan elde edilen ortalama gelir ise 161 euro.

Demokrasi Araştırmaları Merkezi’nin enerji uzmanı Martin Vladimirov, 150 megavat gücündeki bir tesisin günlük gelirinin 70 bin euroya kadar çıkabildiğini söylüyor. Uzmanın değerlendirmesine göre yatırım yaklaşık üç yılda kendisini geri ödeyebiliyor; tesislerin kullanım ömrü yaklaşık 20 yıl.

Vladimirov, benzer getiri sağlayan yatırım bulmanın zor olduğunu belirterek Bulgaristan’ın son 30 yılda tek bir alanda bu büyüklükte yatırım yoğunlaşması görmediğini ifade ediyor.

Kazancın küçük bir ekonomik seçkinler grubunda toplandığına dikkat çeken uzman, yatırımcıların girişimcilik riskini üstlendiğini de vurguluyor.

FATURALARA YANSIMASI FARKLI

Bataryalar, enerji dönüşümüne katkı sağlayarak gündüz üretilen ucuz elektriğin iki ila dört saat sonra, klimaların ve ev aletlerinin kullanımının arttığı saatlerde tüketilmesini mümkün kılıyor.

Ancak sosyal medyada vatandaşlar, tasarrufun ceplerine yansımadığından şikâyet ediyor. Haneler devletin belirlediği sabit tarifelerden elektrik kullanırken, sanayi işletmeleri serbest piyasadan alım yapıyor.

Birliğin değerlendirmesine göre Bulgaristan’daki şirketler, komşu ülkelerdeki işletmelere kıyasla kilovatsaat başına yüzde 10 ila 15 daha düşük bedel ödüyor.

ROMANYA VE YUNANİSTAN’IN ELEKTRİĞİ DE DEPOLANIYOR

Romanya ve Macaristan’ın kuraklık nedeniyle nükleer üretimi geçici olarak azalttığı dönemlerde Bulgaristan, fazla elektriğini ihraç etti. Tuna’daki düşük su seviyesi, Romanya’nın Cernavodă Nükleer Santrali’nin üretimini de etkiledi.

Bölgesel elektrik bağlantıları, daha büyük bir krizin önlenmesine ve şebekelerin dengelenmesine katkı sağladı.

Bulgaristan’daki bataryalar, Romanya ve Yunanistan’da üretilen güneş elektriğini de depoluyor. Elektrik, ihtiyaç arttığında daha yüksek fiyatlarla yeniden piyasaya sunuluyor.

SolarPower Europe yönetiminde de bulunan Gazdov, güneş ve rüzgâr üretiminin artmasıyla Avrupa elektrik borsalarında fiyatların daha sık sıfıra, hatta negatif seviyelere indiğini söylüyor. Bu durum depolamayı cazip hale getiriyor.

Bulgaristan’da izin süreçlerinin kısa olması da yatırımları hızlandırıyor. Planlamadan bataryaların ilk kez doldurulup boşaltılmasına kadar geçen süre en fazla yaklaşık 18 ayı buluyor.

ESKİ SANAYİ ALTYAPISI AVANTAJ OLDU

Yeni tesislerin bağlantısı teknik güçlükler doğursa da yatırımlar şebekenin modernleşmesini sağlıyor. Vladimirov’a göre belirgin bir şebeke darboğazı bulunmuyor.

Sosyalist dönemden kalan ağır sanayi tesislerinin önemli bölümü artık çalışmadığından, şebekede kullanılabilir kapasite mevcut. Ekonomi son 15 yılda büyüse de enerji ihtiyacı geçmişteki seviyelerin altında kalıyor.

Tesislerin çoğunu Avrupa merkezli şirketler kurup işletiyor. Bugüne kadarki en büyük örnek, Nova Zagora’daki 650 megavatsaatlik tesis. Avusturyalı Enery ile Alman-Bulgar geliştirici Sunotec’in projesinde Çinli Sungrow’un lityum bataryaları kullanılıyor.

ÇİN’E BAĞIMLILIK TARTIŞMASI

Bulgaristan’daki bataryaların hemen hemen tamamı Asya’dan ithal ediliyor. Gazdov, tercihi fiyat ve performans dengesiyle açıklıyor. Buna karşılık sektörde doğrudan Çin yatırımı neredeyse bulunmuyor.

Vladimirov, AB kaynaklarının Çin’e bağımlılığı artırmasını eleştiriyor; inverter gibi hassas bileşenlerde risklerin yeterince açık olmadığını belirtiyor. Kontrol sistemleri ve yazılımların yönetimi ise Bulgaristan’daki işletmecilerde bulunuyor. Uzman, gelecekte AB desteklerinin Avrupalı üreticileri tercih etmesini bekliyor.

Bulgar şirketi International Power Supply, 2025 sonundan beri Sofya yakınlarında büyük batarya sistemleri ve inverter üretiyor. Şirket, teşviksiz kurduğu fabrikayı yedi ayda tamamladığını ve AB tarafından stratejik tedarikçi sınıfına alındığını açıklıyor. Hedef, 2027’ye kadar yıllık 15 gigavatsaatlik sistem üretimi. Ancak batarya hücreleri hâlâ Uzak Doğu’dan geliyor.

KAZANÇLAR KALICI OLACAK MI?

RESTORE programı temmuz sonunda sona erdi. Çok sayıda planlanmış proje olsa da büyümenin aynı hızda sürüp sürmeyeceği belirsiz.

Vladimirov’a göre batarya sayısı arttıkça tesis başına gelir azalacak. Kömürün payının düşmesi de elektriği ucuzlatabilir. Öğle ile akşam arasındaki fiyat farkı sürebilir; ancak bugünkü olağanüstü kazançlar kalıcı olmayabilir. İşletmeciler gelecekte şebeke dengeleme hizmetlerinden gelir elde edebilir.

Güneş enerjisi büyürken rüzgâr yatırımlarının uzun süredir durgun kalması, az güneşli günlerde depolanacak ucuz elektrik fazlasını sınırlıyor.

Gazdov ise komşular benzer kapasitelere ulaşıncaya kadar büyüme alanı bulunduğunu düşünüyor. Güneydoğu Avrupa’yı depolamanın “laboratuvarı” olarak tanımlıyor. Bulgaristan’ın kazandığı deneyim, bölgedeki diğer ülkelerin yatırımları için de önem taşıyor.

Kaynak: Deutsche Welle / Matilda Jordanova-Duda