Çin bağlantılı yapay zekâ takibi Uygur Türklerini hedef aldı

*Çin devlet güvenliği adına çalıştığı değerlendirilen bir aktörün, Claude yapay zekâ modelini Suriye’deki Uygur Türklerini izlemek, profillemek ve aralarından bilgi kaynağı edinmek amacıyla kullandığı ortaya çıktı. Doğu Türkistan’da yaşayan aile bireylerine ait bilgilerin de baskı aracı olarak değerlendirildiği bildirildi

Reuters’ın, ABD merkezli yapay zekâ şirketi Anthropic’in Eylül 2026 tarihli tehdit istihbaratı raporundan aktardığına göre, yapay zekâ teknolojisi Suriye’deki Uygur Türklerini hedef alan kapsamlı bir gözetleme ve istihbarat çalışmasında kullanıldı.

Anthropic, operasyonu yürüten kişinin Çin devlet güvenliği adına çalışan bir yüklenici olabileceğini değerlendiriyor. Ancak şirket, bu bağlantıya ilişkin değerlendirmesinin “düşük güven düzeyinde” olduğunu özellikle belirtiyor.

100’DEN FAZLA WHATSAPP GRUBU İZLENDİ

Ocak-Temmuz 2026 döneminde yürütülen operasyonda, 100’den fazla WhatsApp grubu ile onlarca Telegram kanalından toplu şekilde elde edilen mesajlar Claude’a analiz ettirildi.

Yapay zekâ, farklı platformlardaki kimlikleri eşleştirmek, kişiler arasındaki bağlantıları belirlemek ve hedef alınabilecek Uygurlar hakkında Çince raporlar hazırlamak için kullanıldı.

Maddi sıkıntı yaşayan, ailesinden ayrı kalan veya düşünce değişikliği geçirdiği değerlendirilen kişiler özellikle işaretlendi. Suriye’de yeni oluşturulan orduya katılan Uygurlar ve bu birliklere ulaşabilecek kişiler de hedefler arasında yer aldı.

Bazı kişilere, Uygur birlikleri hakkında bilgi vermeleri karşılığında para teklif edildiği kaydedildi.

DOĞU TÜRKİSTAN’DAKİ AİLELERİ DOSYALANDI

Hazırlanan dosyalara, hedef alınan Uygurların Doğu Türkistan’da yaşayan aile bireylerine ilişkin bilgiler de eklendi.

Anthropic, aile bağlarının baskı aracı olarak kullanılabilmesinin Çin’in iç güvenlik birimleriyle koordinasyon gerektireceği değerlendirmesinde bulundu.

Bu bulgu, Çin dışında yaşayan Uygur Türklerinin de Doğu Türkistan’daki yakınları üzerinden baskı altında tutulabildiğine ilişkin iddiaları yeniden gündeme taşıdı.

ARAPÇA BİLMEYEN KİŞİ OPERASYON YÜRÜTTÜ

Operasyonu yürüten kişinin Arapça bilmediği, buna rağmen Claude yardımıyla Suriye Arapçasında mesajlar hazırladığı ve gelen cevapları anında Çinceye çevirdiği bildirildi.

Yapay zekâdan, Arapça konuşan bir uzman gibi davranarak hazırlanan mesajları yerel lehçe, askerî terminoloji ve hedef kişilerin psikolojisi açısından incelemesi de istendi.

Böylece daha önce tercümanlar, yazılım uzmanları ve çok sayıda istihbarat görevlisi gerektirebilecek bir çalışmanın, tek kişi tarafından yapay zekâ desteğiyle yürütülebildiği ortaya çıktı.

UYGUR GAZETECİLER DE HEDEFTEYDİ

Operasyon yalnızca Suriye’deki silahlı oluşumların izlenmesiyle sınırlı kalmadı. Uygur diasporasındaki gazeteci ve aktivistlere karşı toplu şikâyet kampanyaları düzenlenmesi, sahte kuruluşlar kurulması ve bot hesaplarla propaganda yapılması da planlandı.

Özellikle diasporaya yönelik yayın yapan Uyghur Post adlı haber kuruluşunun hedef alındığı belirtildi.

Aktörün ayrıca Suriye’de Uygurlara ait işletmeleri ve belirli buluşma noktalarını tespit etmeye çalıştığı bildirildi.

BAZI TALEPLERİ REDDETTİ, BAZILARINA YARDIMCI OLDU

Anthropic, Claude’un gizli sorgulama yapılması ve çok sayıda sahte kimlik oluşturulması yönündeki bazı talepleri reddettiğini açıkladı. Buna karşılık modelin, toplanan bilgilerin sınıflandırılması, hedeflerin profillenmesi, mesajların çevrilmesi ve operasyon planlarının hazırlanması gibi aşamalarda kullanıldığı belirlendi.

Şirket, tespit edilen hesapların kapatıldığını ve elde edilen bulguların güvenlik sistemlerinin geliştirilmesinde kullanıldığını bildirdi.

Ancak hesapların kapatılması, yapay zekâ yardımıyla daha önce oluşturulan takip ve gözetleme altyapısını ortadan kaldırmıyor. Anthropic’in raporu, yapay zekânın baskı altındaki Uygur Türkleri açısından sınırları aşan, özel hayatı ihlal eden ve aile bağlarını da baskı aracına dönüştürebilen yeni bir takip mekanizması haline geldiğini ortaya koyuyor.