Fas'ta gençler neden ülkeden kaçıyor?

RABAT / MADRİD – İspanya'nın Ceuta kentinde on binlerce kişinin Avrupa Birliği topraklarına geçmeye çalışmasıyla sonuçlanan göç dalgası, dikkatleri yeniden Fas'ın siyasi ve ekonomik yapısına çevirdi. Uzmanlar, olayın yalnızca sosyal medyada yayılan söylentilerle açıklanamayacağını, yıllardır biriken ekonomik sıkıntılar, yüksek genç işsizliği ve siyasal sistemin yarattığı memnuniyetsizliğin kitlesel göç eğilimini beslediğini belirtiyor.

ANAYASAL MONARŞİ, ANCAK KRAL BELİRLEYİCİ AKTÖR

Fas, anayasal monarşiyle yönetiliyor. Ülkede düzenli parlamento seçimleri yapılıyor ve hükümet seçim sonuçlarına göre kuruluyor. Ancak anayasa, Kral 6. Muhammed'e güvenlik, dış politika, din, silahlı kuvvetler ve birçok stratejik konuda geniş yetkiler tanıyor. Kral, devletin en güçlü siyasi aktörü olmayı sürdürüyor. 2026 yılında yeni parlamento seçimlerinin yapılması planlanıyor.

"MÜMİNLERİN EMİRİ" UNVANI KRALA DİNİ OTORİTE DE SAĞLIYOR

Fas Kralı VI. Muhammed, yalnızca devlet başkanı ve Silahlı Kuvvetler Başkomutanı değil, aynı zamanda anayasanın 41. maddesi uyarınca "Müminlerin Emiri" (Amir al-Mu'minin) unvanını taşıyor.

Bu unvan, krala ülkenin dini hayatı üzerinde de geniş yetkiler veriyor. Kral, İslam'ın korunması, dini kurumların gözetimi ve dini konulardaki en üst otorite olarak kabul ediliyor. Ülkedeki Yüksek Ulema Konseyi'nin başkanı da kral olurken, fetva verme yetkisi bulunan dini kurumların faaliyetleri de sarayın denetiminde yürütülüyor.

Uzmanlara göre bu yapı, Fas monarşisini birçok anayasal monarşiden ayırıyor. Çünkü kralın meşruiyeti yalnızca anayasal yetkilerden veya hanedan geleneğinden değil, aynı zamanda dini otoritesinden de kaynaklanıyor. Bu durum, monarşinin ülkedeki siyasi ve toplumsal etkisini güçlendiren temel unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Bu bölüm haberi ciddi şekilde güçlendirir. Çünkü Türkiye'deki birçok okuyucu "Müminlerin Emiri" unvanının sembolik olduğunu zannediyor. Oysa Fas'ta bu unvan anayasal bir yetki olup, kralın dini meşruiyetinin temel dayanaklarından biridir. Bu nedenle haberde mutlaka ayrı bir ara başlık olarak verilmesi yerinde olur.

SİYASİ İSTİKRAR VAR, ANCAK MEMNUNİYETSİZLİK DE BÜYÜYOR

Uluslararası araştırmalar, Fas'ın Kuzey Afrika'nın en istikrarlı ülkelerinden biri olarak görüldüğünü belirtirken, seçilmiş kurumların karar alma süreçlerinde monarşinin gölgesinde kaldığı yönündeki değerlendirmelere de yer veriyor. Bazı analizlerde, vatandaşların önemli bir bölümünün siyasal değişim beklentisini seçimlerden çok sokak protestolarıyla dile getirmeye yöneldiği ifade ediliyor.

EN BÜYÜK SORUN GENÇ İŞSİZLİĞİ

Araştırmalara göre Fas'ta özellikle gençler arasında işsizlik ülkenin en önemli sorunlarından biri olmaya devam ediyor. Hayat pahalılığı, gelir dağılımındaki eşitsizlik ve bölgesel kalkınma farkları da Avrupa'ya göç isteğini artıran başlıca etkenler arasında gösteriliyor. Son yıllarda artan protestoların önemli bölümünün de ekonomik talepler etrafında şekillendiği belirtiliyor.

İNSAN HAKLARI TARTIŞMALARI SÜRÜYOR

Uluslararası insan hakları kuruluşları, Fas'ta gazeteciler, aktivistler ve bazı muhalif isimler üzerinde baskılar bulunduğunu, ifade özgürlüğü alanında çeşitli kısıtlamaların devam ettiğini rapor ediyor. Rabat yönetimi ise bu eleştirileri reddederek ülkenin reform sürecini sürdürdüğünü ve siyasi istikrarını koruduğunu savunuyor.

CEUTA KRİZİ, YILLARIN BİRİKİMİ Mİ?

Reuters'ın saha haberlerine göre Ceuta'ya yönelen gençlerin büyük bölümü, sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin etkisiyle harekete geçti. Ancak görüştükleri aileler ve uzmanlar, bu yanlış bilgilerin tek başına açıklayıcı olmadığını; asıl nedenin uzun süredir devam eden ekonomik umutsuzluk olduğunu vurguluyor. Birçok genç, Avrupa'ya ulaşmayı ülkesindeki koşullardan çıkışın tek yolu olarak görüyor.