Gagavuzya kimin umurunda?

*Moldova Anayasa Mahkemesinin Gagavuzya Özerk Bölgesi’nin seçim, güvenlik ve bazı idari alanlardaki yetkilerini sınırlandıran kararına Türkiye, Romanya ve önde gelen uluslararası kuruluşlardan henüz resmi bir tepki gelmedi. Gagavuzya Halk Meclisi ise kararı özerkliğin aşındırılması olarak nitelendirerek reddetti

BÜKREŞ – Moldova Anayasa Mahkemesinin Gagavuzya Özerk Bölgesi’nin özel statüsünü düzenleyen bazı hükümlerin anayasaya aykırı olduğuna ilişkin kararı uluslararası alanda henüz geniş çaplı bir resmi tepkiye yol açmadı.

Türkiye ve Romanya dışişleri bakanlıkları ile Avrupa Birliği, Avrupa Konseyi, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı ve Türk Devletleri Teşkilatının kamuoyuna açık açıklamaları incelendiğinde, kararla ilgili doğrudan bir değerlendirmeye rastlanmadı.

Moldova Anayasa Mahkemesi, Adalet Bakanlığının başvurusu üzerine 9 Temmuz 2026’da verdiği kararla, Gagavuzya’nın özel hukuki statüsünü düzenleyen yasa, Moldova Seçim Kanunu ve polis teşkilatına ilişkin bazı hükümlerin Anayasa’ya aykırı olduğuna hükmetti.

TÜRKİYE SESSİZLİĞİNİ KORUYOR

Türkiye Dışişleri Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı ve Türkiye’nin Kişinev Büyükelçiliği tarafından kararın ardından kamuoyuna açık özel bir açıklama yapılmadı.

Ankara, Gagavuz Türklerini Moldova ile Türkiye arasındaki ilişkilerin önemli unsurlarından biri olarak değerlendiriyor. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, Gagavuzya’nın özel hukuki statüsünü düzenleyen yasanın kabulünün 30. yıl dönümü dolayısıyla Aralık 2024’te yayımladığı mesajda, yasanın Moldova’nın toprak bütünlüğü içinde barış ve istikrara katkı sağladığını belirtmişti.

Bu nedenle Türkiye’nin son mahkeme kararı karşısındaki sessizliği, Gagavuz Türkleriyle olan kültürel bağlar ile Moldova’nın egemenlik ve iç hukukuna saygı politikası arasında ihtiyatlı bir denge gözetildiği şeklinde değerlendiriliyor.

ROMANYA’DAN DA DOĞRUDAN DEĞERLENDİRME YOK

Moldova’nın en yakın siyasi ve diplomatik ortaklarından Romanya da mahkeme kararına ilişkin özel bir açıklama yayımlamadı.

Romanya Cumhurbaşkanlığı, hükümet ve Dışişleri Bakanlığının kamuoyuna açık duyurularında Gagavuzya kararına doğrudan değinilmedi. Bükreş yönetimi genel olarak Moldova’nın egemenliğini, anayasal kurumlarını, Avrupa Birliği üyelik sürecini ve Rusya kaynaklı müdahalelere karşı dayanıklılığını destekleyen bir tutum izliyor.

Bu çerçevede Romanya’nın, Moldova Anayasa Mahkemesinin kararını ülkenin iç hukuk meselesi olarak gördüğü ve Gagavuzya ile merkezi yönetim arasındaki tartışmaya doğrudan müdahil olmaktan kaçındığı tahmin ediliyor.

AB, AGİT VE AVRUPA KONSEYİ DE SESSİZ

Avrupa Birliği Dış İlişkiler Servisi tarafından da karara ilişkin özel bir açıklama yapılmadı. AB, Moldova ile ilgili değerlendirmelerinde genel olarak hukuk devleti, demokratik kurumlar, seçim güvenliği ve ülkenin toprak bütünlüğüne vurgu yapıyor.

AGİT ve Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisinin Moldova seçimlerine ilişkin güncel sayfalarında da Gagavuzya kararına yönelik ayrı bir değerlendirme bulunmuyor. AGİT’in Moldova’daki seçim süreçlerini izlemeyi sürdürdüğü belirtiliyor.

Avrupa Konseyi ve Venedik Komisyonu da henüz karar hakkında yeni bir görüş açıklamadı. Venedik Komisyonunun geçmişte Gagavuzya’nın statüsü, seçim sistemi ve Moldova’nın anayasal yapısına ilişkin çok sayıda hukuki görüş hazırladığı biliniyor.

Türk Devletleri Teşkilatının resmi kanallarında da kararla ilgili bir açıklamaya rastlanmadı. Moldova ve Gagavuzya, teşkilatın üyesi olmadığı için kurumun doğrudan devreye girmesi beklenmiyor.

RUSYA’DAN RESMİ AÇIKLAMA BULUNAMADI

Rusya Dışişleri Bakanlığı ve Rusya’nın Kişinev Büyükelçiliğinin kamuoyuna açık açıklamalarında da mahkeme kararıyla ilgili doğrudan ve güncel bir beyan bulunamadı.

Bununla birlikte Rus basını ve Rusya’ya yakın yayın organları, Gagavuzya Halk Meclisinin tepkisini geniş biçimde aktardı. Haberlerde karar, Gagavuzya’nın kendi seçimlerini düzenleme ve bölgesel kurumlarını oluşturma yetkisinin zayıflatılması olarak yorumlandı.

Gagavuzya Halk Meclisi, kararın ardından yaptığı açıklamada mahkeme hükmünü kabul etmediğini belirterek bunun 1994 tarihli özerklik düzenlemesinin aşamalı biçimde ortadan kaldırılması anlamına geldiğini savundu.

SEÇİM VE GÜVENLİK YETKİLERİ SINIRLANDIRILDI

Mahkeme kararıyla Gagavuzya Halk Meclisinin bölgesel seçim komisyonunu bağımsız biçimde oluşturmasına ilişkin hükümler iptal edildi.

Ayrıca özerk yönetimin bölgedeki polis teşkilatı ve bazı güvenlik kurumlarının yöneticilerinin belirlenmesine katılımını düzenleyen maddelerin de Anayasa’ya aykırı olduğuna hükmedildi. Mahkeme, ilgili yasaların yeni karara uygun biçimde değiştirilmesi için Moldova Parlamentosuna bildirimde bulundu.

Moldova merkezi yönetimi kararı, ülke genelinde tek ve bütüncül bir anayasal sistemin uygulanması olarak değerlendirirken Gagavuzya yönetimi, özerkliğin temel güvencelerinin ortadan kaldırıldığını öne sürüyor.

Kararın, Kişinev ile Komrat arasındaki siyasi ve kurumsal gerilimi daha da artırabileceği belirtiliyor.

Gazete Balkan