İlmia Süleyman Kılıç  & “Okuyun efendim… başka yolu yok”

Bir ülke bazen bir siyasetçisini, bazen bir sanatçısını, bazen de bir bilim insanını kaybeder. Fakat bazı insanlar vardır ki yalnızca bir mesleğin temsilcisi değildir; bir hafızanın, bir kültürün ve bir medeniyetin taşıyıcısıdır. İlber Ortaylı böyle bir isimdi. Onun ardından konuşmak, yalnızca bir tarihçiyi anlatmak değil; bir çağın bilgi birikimini, üslubunu ve entelektüel cesaretini anlatmaktır.

Ortaylı’nın sesi Türkiye’de yalnızca akademi koridorlarında yankılanmadı. Televizyon programlarında, konferans salonlarında, kitap sayfalarında ve gündelik sohbetlerde tarihin karmaşık katmanlarını anlaşılır, hatta çoğu zaman mizahi bir dille anlatmayı başardı. Onu dinleyenler yalnızca geçmişi öğrenmezdi; aynı zamanda tarih düşüncesinin nasıl kurulacağını da görürdü.

Fakat onun hikayesi yalnızca Türkiye’nin hikayesi değildi. Kırım’dan Dobruca’ya uzanan geniş bir coğrafyanın hafızasıydı bu. Karadeniz’in iki yakasında yaşayan halkların, göçlerin, sürgünlerin ve imparatorlukların tarihini bilen bir zihin… Bu yüzden onun ardından söylenecek söz yalnızca “Türkiye büyük bir tarihçisini kaybetti” değildir. Gerçekte kaybeden, Karadeniz’in kıyılarında ortak bir geçmişi paylaşan geniş bir dünyadır.

Dobrucalılar için bu bağ daha da anlamlıdır. Çünkü Ortaylı’nın anlattığı tarih, yalnızca sarayların ve savaşların tarihi değildi; Balkanlar’da, Kırım’da, Anadolu’da yaşayan insanların ortak kaderinin tarihiydi. Bu yüzden onun sözlerinde Dobruca’nın rüzgarı da vardı, Kırım’ın hüznü de.

Bugün onun ardından bakarken şunu söylemek gerekir: Bazı insanlar yalnızca kitap yazmaz; bir düşünme biçimi bırakırlar. Ortaylı’nın mirası da tam olarak budur. Merak eden, sorgulayan, dünyayı geniş bir tarih perspektifiyle okumaya çalışan bir zihin.

Ve bugün içimizden sessizce şu sitem geçiyor: “Biz cahil kalmaya razıydık ustam, yeter ki siz gitmeseydiniz.”

O tanıdık sesiniz kulağımızda hep aynı öğüdü bırakacak:

“Okuyun efendim… başka yolu yok.”