Karadeniz'deki saldırılar küresel tahıl sevkiyatını tehdit ediyor

*Karadeniz ve Azak Denizi'nde limanlar, tahıl terminalleri ve ticari gemilere yönelik saldırıların artması, dünyanın önde gelen tahıl ihracatçıları Rusya ve Ukrayna'dan yapılan sevkiyatları aksatıyor. Ukrayna limanlarında gemi trafiği büyük ölçüde dururken, bazı yüklerin Romanya'nın Köstence Limanı'na yönlendirilmesi Karadeniz'deki ticaret güzergahlarının yeniden şekillenmesine yol açıyor

MOSKOVA

Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşın Karadeniz ve Azak Denizi'ndeki ticari taşımacılık üzerindeki etkisi, hasat döneminin başlamasıyla daha belirgin hale geldi.

Dünyanın en büyük buğday ihracatçısı konumundaki Rusya ile önemli tahıl üreticilerinden Ukrayna'nın karşılıklı saldırıları, limanlar ve ticari gemiler açısından güvenlik risklerini artırırken küresel gıda piyasalarında da yeni endişelere yol açıyor.

Ukrayna'da tahıl ve yağlı tohum üretiminin bu yıl geçen yılki 80 milyon tondan 81 milyon tona yükselmesi bekleniyor. Tarım ürünleri, ülkenin toplam ihracatının yaklaşık yüzde 60'ını oluşturuyor.

Birleşmiş Milletler (BM) yetkilileri, saldırıların küresel tarım piyasalarındaki etkilerinin görülmeye başladığına dikkati çekerek gerilimin daha fazla tırmanmaması çağrısında bulunuyor.

BM Dünya Gıda Programı da ticari güzergahlara yönelik saldırıların devam etmesi durumunda Ukrayna tahılının dünya piyasalarına ulaştırılmasında daha ciddi sorunlar yaşanabileceği ve küresel gıda güvensizliğinin derinleşebileceği uyarısında bulunuyor.

UKRAYNA LİMANLARINDA GEMİ TRAFİĞİ BÜYÜK ÖLÇÜDE DURDU

Ukrayna Altyapı Bakanlığı verilerine göre, temmuz ayında limanlarda bulunan gemilere 35, denizdeki gemilere 22, liman tesislerine ise 67 saldırı gerçekleştirildi.

Ukrayna limanlarındaki gemilerin 2025'in tamamında toplam 14 kez saldırıya uğradığı dikkate alındığında, temmuz ayında güvenlik riskindeki hızlı artış dikkati çekti.

Rusya'nın Odessa bölgesindeki liman ve çevresindeki altyapıya yönelik saldırılarının yoğunlaşması, Ukrayna'nın tarım ihracatının ana güzergahını da doğrudan etkiledi.

Ukrayna'nın tarım ürünleri ihracatının yüzde 90'dan fazlasının gerçekleştirildiği Odessa ve çevresindeki limanlarda ticari gemi trafiği temmuzun ikinci yarısından itibaren büyük ölçüde durdu.

Odessa, Çernomorsk ve Yujnıy limanlarına yönelik seferlerde yaşanan aksama, ülkenin yeni hasat dönemindeki ürünlerini dünya piyasalarına ulaştırmasını zorlaştırıyor.

Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vısotskiy, gemi sahiplerinin 22 Temmuz'dan itibaren Ukrayna'nın Karadeniz limanlarına tarım ürünü almak amacıyla gemi göndermeyi geçici olarak durdurduğunu açıkladı.

Kararın Ukrayna makamları tarafından değil gemi sahiplerince alındığını belirten Vısotskiy, alternatif ihracat güzergahlarının ağustos sonuna kadar tam kapasiteye ulaşamayacağını bildirdi.

Vısotskiy'e göre kara ve nehir güzergahları tam kapasiteyle çalışsa dahi Karadeniz limanlarından normal koşullarda gerçekleştirilen sevkiyatın ancak yarısını karşılayabilecek.

YÜKLER KÖSTENCE LİMANI'NA YÖNLENDİRİLİYOR

Karadeniz'deki güvenlik krizinin Romanya açısından en önemli sonuçlarından biri, Ukrayna yüklerinin yeniden Köstence Limanı'na yönelmeye başlaması oldu.

Danimarka merkezli deniz taşımacılığı şirketi Maersk, güvenlik riskleri nedeniyle Çernomorsk üzerinden yürüttüğü bağlantı hizmetini geçici olarak askıya aldı.

Şirket, Çernomorsk'taki bazı yükleri Romanya'nın Köstence Limanı'na yönlendirirken, mevcut ihracat rezervasyonlarının iptal edilebileceğini veya yükleme limanının Köstence olarak değiştirilebileceğini bildirdi.

Bu gelişmeyle Köstence Limanı'nın Ukrayna tarım ürünlerinin dünya pazarlarına ulaştırılmasındaki stratejik öneminin yeniden artması bekleniyor.

Rusya Savunma Bakanlığı, Ukrayna limanları ve gemilerine yönelik saldırılarda askeri amaçlarla kullanılan hedeflerin vurulduğunu savunuyor. Ukrayna yönetimi ise saldırıya uğrayan tesis ve gemilerin önemli bölümünün sivil ticaret ve tarım ürünleri ihracatında kullanıldığını belirtiyor.

RUS TAHIL TERMİNALLERİ DE SALDIRILARIN HEDEFİNDE

Karadeniz'deki saldırılar yalnızca Ukrayna limanlarıyla sınırlı kalmıyor.

Ukrayna'nın da Rusya'nın Karadeniz ve Azak Denizi kıyılarındaki limanlarına, tahıl terminallerine ve ticari gemilerine yönelik insansız hava aracı saldırılarını artırdığı bildiriliyor.

Rusya'nın Taman Limanı'ndaki önemli tahıl ihracat terminallerinden biri saldırıda hasar görürken, Karadeniz kıyısındaki bazı terminaller güvenlik riskleri nedeniyle kara yoluyla tahıl kabulünü sınırlandırdı.

Azak Denizi'ndeki gemi hareketlerinin 10 Temmuz'dan itibaren sınırlandırılması Taman Limanı'ndaki faaliyetleri de etkiledi.

Novorossiysk ve Tuapse limanlarından tahıl ihracatı devam etmekle birlikte güvenlik önlemleri ve operasyonel kısıtlamalar nedeniyle yükleme hızlarının düştüğü belirtiliyor.

Rusya Tahıl İhracatçıları ve Üreticileri Birliği de ticari gemiler ve liman altyapısına yönelik saldırıların Karadeniz'deki taşımacılığı doğrudan tehdit ettiği ve mevcut koşulların sürmesi durumunda ihracat koridorlarının kapanabileceği uyarısında bulundu.

Moskova ve Kiev yönetimleri ise karşılıklı olarak sivil gemileri ve liman altyapısını hedef aldıkları yönündeki suçlamaları reddederek saldırıların askeri faaliyetlerle bağlantılı hedeflere yönelik olduğunu savunuyor.

TAHIL KORİDORUYLA 33 MİLYON TON ÜRÜN TAŞINMIŞTI

Karadeniz'deki tahıl ticaretinin güvenliğini sağlamak amacıyla Türkiye'nin girişimleriyle 22 Temmuz 2022'de İstanbul'da Türkiye, Rusya, Ukrayna ve BM arasında Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması imzalanmıştı.

Koridorun faaliyette bulunduğu dönemde 1000'den fazla gemiyle yaklaşık 33 milyon ton tahıl ve gıda ürünü dünya pazarlarına ulaştırılmıştı.

Anlaşma, özellikle Afrika ve Orta Doğu'daki ithalata bağımlı ülkelerin tahıla erişimine katkı sağlarken küresel gıda fiyatları üzerindeki baskının azaltılmasında da rol oynamıştı.

Rusya'nın Temmuz 2023'te anlaşmadan çekilmesinin ardından Ukrayna, Karadeniz'in batı kıyısı boyunca Romanya ve Bulgaristan karasularına yakın ilerleyen alternatif bir deniz güzergahı oluşturmuştu.

Ancak son dönemde limanlara, ticari gemilere ve tahıl terminallerine yönelik saldırıların yoğunlaşması ve bazı gemi şirketlerinin seferlerini durdurması, bu güzergahın geleceğine ilişkin belirsizliği artırıyor.

Karadeniz ve Azak Denizi'ndeki gerilimin devam etmesi halinde tahıl sevkiyatındaki aksaklıkların, özellikle Rusya ve Ukrayna'dan yapılacak ithalata bağımlı Afrika ve Orta Doğu ülkelerinde gıda fiyatları ve arz üzerinde yeni baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor.