Macaristan'da Orban döneminin medya düzeni çözülüyor

BUDAPEŞTE — Macaristan'da Viktor Orban'ın 16 yıllık iktidarının ardından başlayan medya reformu, kamu yayıncılığından özel gazetelere kadar sektörü yeniden şekillendiriyor. Devlet yayın kuruluşu MTVA'nın haber yayınları bir aydır durdurulurken, Orban döneminde devlet reklamlarıyla desteklenen özel medya kuruluşlarında işten çıkarmalar ve gazete kapanmaları başladı

Nisan seçimlerinde Orban'ı yenerek iktidara gelen Başbakan Peter Magyar'ın öncelikli vaatlerinden biri, kamu yayıncılığını siyasi etkiden çıkararak yeniden yapılandırmak oldu.

Sınır Tanımayan Gazeteciler'in (RSF) değerlendirmesine göre Orban döneminde kamu yayıncılığı hükümetin propaganda aracına dönüşürken, Fidesz'e yakın çevrelerin siyasi ve ekonomik yöntemlerle ülke medya pazarının yaklaşık yüzde 80'ini kontrol eder hale geldiği belirtiliyor. RSF'nin 2026 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde Macaristan 180 ülke arasında 74'üncü sırada bulunuyor.

DEVLET TELEVİZYONU HABERLERİ DURDURDU

Yeni parlamentonun medya reformu yasasını kabul etmesinden yaklaşık iki hafta sonra, MTVA'nın ana kanalları 7 Temmuz'da haber yayınlarını askıya aldı. Kamu yayıncısı aynı gün geçmiş yıllardaki yayınları nedeniyle izleyicilerden özür dileyerek bağımsız ve güvenilir bir kamu yayıncılığı oluşturulacağını duyurdu.

Orban döneminde 2 binden fazla kişinin çalıştığı MTVA'nın yeniden yapılanmasının ağustos ayında tamamlanması bekleniyor. Kurum içindeki kaynaklar televizyon haberlerinin Macaristan'ın milli bayramı olan 20 Ağustos'ta yeniden başlayabileceğini belirtiyor. Ancak geçici yönetim henüz kesin bir tarih açıklamadı.

Haber yayınlarının durdurulmasına rağmen MTVA kameramanları gündemdeki gelişmeleri görüntülemeyi sürdürüyor. Çekilen görüntüler yayınlanmadan kurumun arşivinde tutuluyor.

ÇALIŞANLARIN GELECEĞİ BELİRSİZ

AFP'ye konuşan MTVA çalışanları, yeniden yapılanmanın nasıl sonuçlanacağı konusunda yeterli bilgi alamadıklarını ve kurum içindeki söylentileri takip etmek zorunda kaldıklarını söyledi.

Bazı gazeteciler Orban döneminin ardından siyasi müdahalenin sona ermesini olumlu karşılarken, bazı çalışanlar ise seçimlerden sonra haberlerin zaten daha dengeli hale geldiğini savunarak yayınların tamamen durdurulmasını eleştiriyor.

Yeni yönetimin kamu yayıncılığını siyasetten arındırma yöntemi de tartışma konusu. RSF, Magyar'ın bazı yönetici atamalarına doğrudan müdahil olmasının kamu yayıncılığının bağımsızlığı açısından yeni sorunlar yaratabileceği uyarısında bulunuyor. RSF, seçimlerden önce de iktidar değişikliğinin medya özgürlüğünün yeniden kurulması için önemli bir fırsat olacağını, ancak reformların siyasi müdahaleden bağımsız yürütülmesi gerektiğini vurgulamıştı.

DEVLET REKLAMLARI KESİLİNCE GAZETELER KAPANIYOR

İktidar değişikliğinin etkisi özel medya sektöründe daha sert hissediliyor.

Orban'ın Fidesz partisine yakınlığıyla bilinen ve kendisini ülkenin önde gelen muhafazakâr medya şirketi olarak tanımlayan Mediaworks, haziran ayında yaklaşık 2 bin çalışanından 200'ünü işten çıkaracağını açıkladı.

Şirketin Orban döneminde önemli gelir kaynaklarından biri olan devlet reklam harcamalarının yeni yönetimle birlikte kesilmesi, grubun mali yapısını doğrudan etkiledi. Mediaworks bünyesindeki bir düzineden fazla günlük gazete basılı yayınını durdurdu veya haftalık yayına geçti. Grubun amiral gemisi Magyar Nemzet de bu ay günlük baskıyı bırakarak haftalık yayına geçti.

Değişim yalnızca Orban yanlısı yayınları etkilemedi. Bağımsız merkez sol çizgideki Népszava da, baskısını gerçekleştiren Mediaworks'e biriken borçları nedeniyle mayıs sonunda basılı yayını durdurdu. Böylece Macaristan'da basılı siyasi günlük gazete kalmadı.

Macaristan'da şimdi gözler, kamu televizyonunun yeniden haber yayınlarına başlaması ve Magyar hükümetinin Orban dönemindeki medya düzenini tasfiye ederken yerine gerçekten siyasi iktidardan bağımsız bir sistem kurup kuramayacağına çevrilmiş durumda.

Kaynak: AFP, DW, Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF).