Nazım Turan & Valiler Nasıl Hatırlanır?

Sevgili okuyucular,

Son günlerde Türkiye’nin gündeminde Ardahan Valisi Mehmet Fatih Çiçekli vardı. Bir bisiklet etkinliğinde giydiği spor kıyafetiyle başlayan tartışmalar kısa sürede ülke gündemine taşındı. Ardından yayımlanan kararnameyle görevden alındı. Ancak devlet, bu kararın gerekçesini resmen açıklamadı. Dolayısıyla kamuoyunda yapılan değerlendirmelerin hiçbiri bugün için kesin bir bilgiye dayanmıyor.

Bu gelişmeleri izlerken aklıma yaklaşık 130 yıl önce Mersin’de görev yapan bir başka devlet adamı geldi: Nâzım Hikmet’in dedesi Mehmet Nâzım Paşa.

Tarihî kayıtlara göre Mehmet Nâzım Paşa, 1896-1898 yılları arasında Mersin Mutasarrıfı olarak görev yaptı. O yıllarda Mersin; yabancı tüccarların, konsoloslukların ve büyük ticaret şirketlerinin bulunduğu hareketli bir liman kentiydi.

Yıllardır anlatılan bir rivayete göre, limanda hamallık yaparak ailesine destek olmaya çalışan 12 yaşındaki Mehmet isimli bir çocuk, İngiliz bir soylunun ağır yükünü taşır. İşini bitirip emeğinin karşılığını istediğinde ise aldığı baston darbesiyle hayatını kaybeder.

Olay Mehmet Nâzım Paşa’nın önüne gelir.

Anlatıya göre İngiliz soylusu, kapitülasyonlara güvenerek Osmanlı mahkemelerinin kendisini yargılayamayacağını söyler. İngiliz konsolosluğu devreye girer, Mersin açıklarında bekleyen İngiliz savaş gemisinin şehri bombalayacağı tehdidi yapılır.

Fakat rivayete göre Mehmet Nâzım Paşa geri adım atmaz. Hukuki süreci başlatır, mahkemenin verdiği idam kararını uygulatır ve devlet otoritesinin hiçbir baskı karşısında pazarlık konusu olamayacağını gösterir.

Elbette burada önemli bir not düşmek gerekir. Mehmet Nâzım Paşa’nın Mersin’de görev yaptığı tarihî bir gerçektir. Ancak bu olayın bütün ayrıntıları Osmanlı ve İngiliz arşivlerinde kesin olarak doğrulanmış değildir. Bugün anlatılanlar daha çok Nâzım Hikmet’in yakın dostu Radi Fiş’e aktardığı rivayete dayanmaktadır.

Buna rağmen bu hikâye, aradan geçen onca yıla rağmen unutulmamıştır. Çünkü bazen tarihî belgeler kadar, toplumların hafızasında yaşayan hikâyeler de bir dönemin adalet anlayışını ve devlet tasavvurunu yansıtır.

Bugün ise bazen bir devlet adamını yaptığı hizmetlerden çok, ne giydiğiyle, nasıl göründüğüyle ya da tek bir fotoğraf karesiyle değerlendirebiliyoruz.

Elbette her dönemin kendine özgü şartları vardır. Devlet yönetimi de toplumun beklentileri de zamanla değişir. Ancak değişmeyen bir gerçek vardır: Bir kamu görevlisinin değeri, tek bir görüntüyle değil; görev süresince sergilediği adalet anlayışı, aldığı kararlar, kriz anlarındaki duruşu ve geride bıraktığı hizmetlerle ölçülmelidir.

Tarih bize sadece yaşanmış olayları değil, toplumların hafızasında hangi değerleri yaşattığını da gösterir.

Bir tarafta doğruluğu bütün ayrıntılarıyla ispatlanamasa da cesaretin ve devlet otoritesinin simgesine dönüşmüş Mehmet Nâzım Paşa’nın hikâyesi…

Diğer tarafta ise gerekçesi kamuoyuna açıklanmayan güncel bir görevden alma kararı…

İki olay arasında doğrudan bir bağ kurmak elbette mümkün değildir.

Ama ikisi de aynı soruyu sorduruyor:

Devlet adamlarını gerçekten hangi ölçüyle değerlendiriyoruz?

Kıyafetleriyle mi?

Yoksa karakterleri, adalet anlayışları ve görevlerini yerine getirirken ortaya koydukları duruşla mı?

Belki de asıl tartışmamız gereken konu tam da budur.