Recep Kankal & NATO Zirvesinde Türkiye'nin Kültürel Diplomasi Gücü

Uluslararası ilişkilerde güç artık yalnızca askeri kapasite, ekonomik imkânlar veya siyasi nüfuzla ölçülmüyor. Devletlerin tarihini, kültürünü, sanatını, mutfağını ve medeniyet birikimini dünyaya tanıtabilme kabiliyeti de en az diğer unsurlar kadar önem taşıyor. İşte bu noktada kültürel diplomasi, ülkeler arasında karşılıklı anlayışı güçlendiren, önyargıları azaltan ve kalıcı dostlukların kurulmasına katkı sunan en etkili araçlardan biri olarak öne çıkıyor. Günümüzde gerçekleştirilen uluslararası zirveler de yalnızca diplomatik müzakerelerin yapıldığı platformlar değil, aynı zamanda ev sahibi ülkenin kültürel kimliğini dünyaya tanıttığı önemli vitrinler hâline geliyor.

Bu yönüyle 22 yıl aradan sonra Türkiye’nin başkenti Ankara'da düzenlenen NATO Liderler Zirvesi, ülkenin sahip olduğu kültürel zenginliği uluslararası kamuoyuna sunması bakımından dikkat çekici örnekler ortaya koydu. Zirvenin Türkiye'nin başkentinde gerçekleştirilmesi, diplomatik anlamının yanında güvenlik ve organizasyon kapasitesi açısından da Türkiye'ye duyulan güvenin önemli bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.

Kültürel diplomasinin en belirgin örneklerinden biri, liderler onuruna verilen akşam yemeğinde görüldü. Anadolu'nun farklı bölgelerinden seçilen lezzetlerle hazırlanan menü, Türk mutfağının çeşitliliğini ve zenginliğini dünyaya tanıtan güçlü bir gastronomi diplomasisi örneği sundu. Basına yansıyan bilgilere göre bazı liderlerin, özellikle de Fransa Cumhurbaşkanı ile ABD Başkanı Donald Trump'ın beğendikleri yemeklerin tariflerini şeflerden öğrenmek istemeleri, Türk mutfağının uluslararası düzeyde bıraktığı olumlu etkinin bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.

Zirve kapsamında Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın lider eşleri onuruna verdiği program da kültürel diplomasi açısından ayrı bir önem taşıyordu. Masalarda kullanılan İznik çinisinden yapılmış motifli tabaklar, geleneksel işlemeler ve el sanatları ürünleri, yüzyıllardır yaşatılan Anadolu estetiğinin zarafetini misafirlere tanıttı. Salonun duvarlarını süsleyen lale ve stilize çiçek motifleri ise Osmanlı süsleme sanatının inceliklerini yansıtırken, hâkim olan mavi tonların huzur ve ferahlık hissi oluşturacak şekilde tercih edildiği görülüyordu.

Liderlerin karşılanması sırasında yer alan mehter takımı ve yeniçeri kıyafetli görevliler de zirvenin en dikkat çekici unsurlarından biri oldu. Bu gösteri yalnızca tarihî kostümlerden ibaret değildir. Asırlar boyunca dünyanın en güçlü ordularından biri olan Osmanlı ordusunun askerî musikisini ve devlet geleneğini uluslararası misafirlere tanıtan sembolik bir anlatım niteliği taşıyordu. Mehterin ritmiyle yapılan karşılama, Türkiye'nin tarihî hafızasını modern diplomasiyle buluşturan anlamlı bir görüntü oluşturdu.

Diplomasinin önemli unsurlarından biri olan hediyeleşme geleneği de zirvede özenle kullanıldı. Liderlere isimlerine özel hazırlanan dolma kalemler ile Türkiye'nin köklü savunma sanayi ve zanaatkârlık geleneğini temsil eden özel yapım, kabzası ay-yıldız işlemeli revolver tabancalar da hediye edildi. Diplomatik hediyeler, yalnızca nezaket göstergesi değil, aynı zamanda ülkelerin kültürel hafızasını ve üretim gücünü yansıtan semboller olarak da önem taşımaktadır. Bir başka hediye de Recep Tayyip Erdoğan Vakfı tarafından hazırlanan "The Politics of Courage: Erdoğan and the Rise of Türkiye" adlı İngilizce kitaptır. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bu biyografi kitabı, imzaladığı kişisel bir mektupla birlikte NATO liderlerine armağan edildi.

Zirveyi takip eden yabancı basın mensuplarına ikram edilen geleneksel Türk yemekleri ve yöresel tatlar da kültürel diplomasinin farklı bir boyutunu oluşturdu. Basına yansıyan görüntülerde birçok gazetecinin Türk mutfağına duyduğu memnuniyet açıkça görülüyordu. Yaz mevsiminin sıcak atmosferinde ikram edilen Maraş dondurması ise hem geleneksel sunumuyla hem de kendine has lezzetiyle gastronomi diplomasisinin hafızalarda yer eden örneklerinden biri oldu.

Ankara'nın simgelerinden biri olan Ankara kedileri de zirvenin beklenmedik fakat etkili tanıtım unsurlarından biri hâline geldi. Beyaz tüyleri ve farklı renkte gözleriyle dikkat çeken bu özel tür, özellikle yabancı basın mensuplarının yoğun ilgisini çekti. Kimi zaman resmî programların dışında kalan bu tür doğal ayrıntılar, ülkelerin tanıtımında planlanmış etkinlikler kadar etkili olabilmektedir.

Zirvenin sembollerinden biri hâline gelen turkuaz halı ise üzerinde ayrıca durulması gereken bir ayrıntıydı. Uluslararası organizasyonlarda alışılmış kırmızı halı geleneği yerine turkuaz renginin tercih edilmesi, Türk kimliğine ve tarihine yapılan bilinçli bir gönderme niteliğindeydi. Adını Türklerden alan bu renk, Türkistan’dan Anadolu'ya uzanan tarihî ve kültürel sürekliliği simgelemekteydi. Bunun yanında gökyüzünü, huzuru, güveni ve esenliği temsil eden anlam katmanlarıyla da güçlü bir mesaj verdi. Böylece zirvenin daha ilk adımında Türkiye, kendi medeniyet kodlarını evrensel diplomasi diliyle buluşturmuş oldu.

Kültürel diplomasinin önemli unsurlarından biri de bir ülkenin teknoloji ve sanayi alanındaki üretim kabiliyetini uluslararası misafirlere tanıtabilmesidir. Bu kapsamda 36'ncı NATO Liderler Zirvesi için özel olarak hazırlanan Togg T10X'in limuzin modeli, Türkiye'nin yerli otomotiv markasının dünyaya tanıtılması açısından dikkat çekici bir örnek oldu. Ulaşım hizmetlerinde kullanılan, tam elektrikli, tek motorlu ve 8 kişilik bu araçlar, yaklaşık 50 kilometre hızla görev yaparak Türkiye'nin yüksek teknoloji üretme vizyonunu da diplomatik zeminde görünür kıldı.

Bütün bunların yanında zirve boyunca kullanılan Türk motifleri, çiçek düzenlemeleri, mimari mekân seçimi, protokol organizasyonu ve misafirperverlik anlayışı da Türkiye'nin "yumuşak güç" unsurlarını başarıyla sergiledi. Kültürel diplomasi çoğu zaman yapılan konuşmalardan daha kalıcı izler bırakır. Bir yemeğin lezzeti, bir ezginin ritmi, bir çininin estetiği, bir rengin anlamı veya bir misafirperverlik örneği, bazen uzun diplomatik metinlerden çok daha etkili olabilir. Liderlerin zirveyle ilgili paylaşımlarındaki detaylarda ve memnuniyet sözleri içeren cümlelerinden de bu konuda başarılı olunduğu görülmektedir.

Ankara'da gerçekleştirilen NATO Zirvesi de bu yönüyle yalnızca güvenlik politikalarının konuşulduğu uluslararası bir toplantı olmadığı takip edebildiğim yukarıda saydığım gelişmelerden anlaşılmaktadır. Bu örneklere bakıldığında Türkiye'nin tarihini, sanatını, mutfağını, el sanatlarını, geleneklerini ve kültürel zenginliğini dünyaya tanıttığı önemli bir kültürel diplomasi organizasyonu olarak hafızalarda yerini almıştır. Devlet aklının önemli tezahürlerinden biri olan bu yaklaşım, Türkiye'nin uluslararası alandaki görünürlüğünü artırırken, sahip olduğu binlerce yıllık medeniyet mirasını da dünya kamuoyuna güçlü bir şekilde anlatma fırsatı sunmuştur.