Trump’ın İran ile “gizli temas” iddiası

*Gerçek diplomasi mi, stratejik algı yönetimi mi?

ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran’la “iyi ve verimli” görüşmeler yürütüldüğünü iddia etmesi ve Tahran’ın bunu sert şekilde yalanlaması, uluslararası arenada dikkat çeken bir bilgi savaşı tartışmasını beraberinde getirdi.

Özellikle İsrail basınında adı geçen İran Meclis Başkanı Muhammed Bagher Ghalibaf’ın “gizli muhatap” olabileceği yönündeki iddialar, krizin sadece askeri değil, aynı zamanda psikolojik ve diplomatik bir boyutu olduğunu gösteriyor.

Washington “görüşüyoruz” diyor, Tahran reddediyor

Trump, İran’da “kilit bir karar vericiyle” temas kurulduğunu ve bu sayede gerilimin geçici olarak düşürüldüğünü öne sürdü. Ancak İranlı yetkililer bu iddiayı kesin bir dille reddederek, söz konusu açıklamaların piyasalara ve kamuoyuna yönelik “manipülasyon” olduğunu savundu.

Bu çelişki, taraflardan birinin tamamen doğruyu, diğerinin tamamen yalan söylediği anlamına gelmeyebilir. Uzmanlara göre bu tür krizlerde gerçek, çoğu zaman doğrudan temaslar, dolaylı mesajlar ve zorunlu siyasi inkârların birleşiminden oluşur.

Ghalibaf neden gündemde?

İsrail medyasında adı öne çıkan Muhammed Bagher Ghalibaf, İran siyasetinin sıradan bir figürü değil. Devrim Muhafızları geçmişi, polis şefliği, Tahran belediye başkanlığı ve mevcut Meclis Başkanlığı görevleriyle sistemin merkezinde yer alan güçlü bir isim.

Bu özellikleri, onu kriz anlarında “mesaj taşıyıcı” veya “arka kanal aktörü” olarak potansiyel bir aday haline getiriyor. Diplomasi çoğu zaman en ılımlı figürlerle değil, sistem içinde gerçek etkisi olan isimlerle yürütülür.

ABD için böyle bir kanal neden önemli?

Modern jeopolitikte resmi diplomasi kadar gayriresmî temaslar da kritik rol oynar. Eğer İran’daki bazı karar vericiler etkisizleşmiş veya kenara itilmişse, Ghalibaf gibi merkezi ve sert bir figür, Washington açısından “işlevsel” bir muhatap olabilir.

Bu tür bir kanal, doğrudan müzakere anlamına gelmese bile, mesaj iletme, nabız yoklama ve kriz yönetimi açısından değer taşır.

-İran neden inkâr ediyor?

Tahran’ın sert inkârı, yalnızca olgusal bir reddiye olmayabilir. İran rejimi, özellikle “direniş” söylemi üzerine kurulu bir siyasi yapı içinde, ABD ile kriz anında müzakere eden taraf olarak görünmeyi göze alamaz.

Bu nedenle, perde arkasında temaslar olsa bile, kamuoyu önünde bunların reddedilmesi siyasi bir zorunluluk olarak değerlendiriliyor.

-Trump’ın kazancı ne?

Trump açısından bu tür açıklamalar çok yönlü bir stratejik araç olabilir.

İç kamuoyuna: “Kontrol bende” mesajı

Piyasalara: Gerilimin yönetildiği sinyali

Rakiplere: ABD’nin İran içinde iletişim kanallarına sahip olduğu imajı

Bu söylem tamamen doğru, kısmen abartılı ya da stratejik bir kurgu olabilir. Ancak siyasi etkisi açısından oldukça güçlü.

-Gerçek nerede?

Uzmanlara göre en olası senaryo, iki düzlemin aynı anda işlemesi:

Gerçek düzlem: Dolaylı temaslar, aracı mesajlar, kapalı diplomasi

Kamuoyu düzlemi: İran’ın inkârı, Trump’ın başarı vurgusu

Bu durum, modern çatışmalarda bilginin de bir silah olduğunu gösteriyor.

-Sonuç: Muhtemelen bir “arka kanal” var

Elde kesin kanıtlar olmasa da, Tahran’daki etkili bir isimle doğrudan ya da dolaylı bir iletişim kanalının bulunması olası görülüyor. Ghalibaf gibi bir figür bu rol için uygun bir aday olarak değerlendiriliyor.

Ancak aynı ölçüde kesin olan bir şey daha var: Böyle bir kanal mevcut olsa bile, İran bunu kamuoyu önünde kabul etmeyecektir.

Bugünün jeopolitiğinde diplomasi çoğu zaman kapalı kapılar ardında fısıltıyla yürütülürken, propaganda mikrofonlardan yapılır. Trump mikrofonu seçti, İran ise inkârı.

Gerçek ise büyük ihtimalle bu ikisinin arasında bir yerde duruyor.

(Kaynak: Puterea / Radu Caranfil)