Türk zaferi dünyanın hesabını değiştirdi

*Gazete Balkan’ın YouTube yayınında Türk İstiklal Savaşı ve Cumhuriyet’in dünyadaki yankılarını değerlendiren Hamdi Yılmaz, büyük devletlerin Ankara’ya kendi çıkarları üzerinden baktığını, sömürge yönetimi altındaki halkların ise Türk zaferinde bağımsızlık umudu gördüğünü söyledi

Cumhuriyet’in 103. yıl dönümü dolayısıyla konuşan Hamdi Yılmaz, Millî Mücadele’nin askerî sonuçlarının ötesinde, uluslararası dengelerde yarattığı değişime dikkat çekti. Dönemin basınından ve diplomatik belgelerinden örnekler aktaran Yılmaz, Türk zaferinin farklı ülkelerde farklı beklentiler doğurduğunu belirtti.

1922’deki askerî zafer, 1923’te Lozan Antlaşması ve Cumhuriyet’in ilanı ile 1924’te hilafetin kaldırılmasının ayrı gelişmeler olduğunu vurgulayan Yılmaz, “Türk ordusunun zaferini alkışlayan herkes, ardından gelen bütün değişiklikleri aynı heyecanla karşılamadı” dedi.

BÜYÜK DEVLETLERİN ÇIKAR HESABI

İngiltere’nin Türk zaferini Boğazlar, Doğu Akdeniz ve imparatorluğunun itibarı açısından değerlendirdiğini anlatan Yılmaz, 1922’deki Çanakkale krizinin Londra’nın hareket alanını daralttığını söyledi. Savaş yorgunu kamuoyu ve beklenen dış desteğin gelmemesi nedeniyle yeni bir savaş seçeneğinin güçleştiğini belirten Yılmaz, bu gelişmenin Lloyd George hükümetinin sonunu hazırlayan etkenler arasında bulunduğunu kaydetti.

Fransa’nın demiryolları, limanlar ve eski imtiyazlarını korumaya çalıştığını ifade eden Yılmaz, Amerikan diplomatik yazışmalarında ise Chester projesi üzerinden şirketlerin geleceği ve ekonomik itibar kaygısının öne çıktığını anlattı. Bu yazışmaların Cumhuriyet’in ilanına verilmiş cevaplar olarak görülmemesi gerektiğini de belirtti.

Yılmaz, Sovyet Rusya’nın Türk mücadelesini emperyalizme karşı başarı olarak desteklerken Karadeniz’in güvenliğini ve Boğazlardan yabancı savaş gemilerinin geçişini de hesapladığını söyledi. İtalyan basınındaki bazı değerlendirmelerde ise güçlü Türkiye’nin İngiltere ve Fransa karşısında denge unsuru olarak görüldüğünü aktardı.

ROMANYA YENİ BİR SAVAŞA KATILMADI

Romanya’nın tutumuna ayrıca değinen Yılmaz, Başbakan Ionel Brătianu hükümetinin Eylül 1922’de İngiltere’nin askerî işbirliği arayışına katılmayarak tarafsızlığı seçtiğini belirtti.

Bükreş’in yaklaşımında kendi güvenliği ve barışın korunmasının belirleyici olduğunu söyleyen Yılmaz, Romanya basınında Millî Mücadele’ye yakın değerlendirmelerin de bulunduğunu kaydetti. Ancak bunun bütün Türk taleplerine koşulsuz destek anlamına gelmediğini vurguladı.

Bulgaristan’ın Türk başarısında savaş sonrasında dayatılan antlaşmaların değiştirilebileceğine ilişkin umut gördüğünü anlatan Yılmaz, Yunanistan’da ise Anadolu seferinin çöküşünün askerî yenilginin yanında siyasi ve toplumsal krize dönüştüğünü ifade etti.

Polonya’nın hem Sovyet etkisinden hem de büyük devletlere bağımlılıktan uzak bir Türkiye istediğini belirten Yılmaz, Belgrad ile Ankara arasındaki ilişkilerde Osmanlı borçlarının paylaşımının anlaşmazlık konusu olduğunu hatırlattı.

HİNDİSTAN’DA HAPİSHANEDE KUTLANAN ZAFER

Türk zaferinin sömürge yönetimleri altındaki toplumlarda farklı bir karşılık bulduğunu belirten Yılmaz, Hindistan’ın bağımsızlık önderlerinden Nehru’nun hatıralarını örnek gösterdi.

Nehru’nun, Ağustos 1922’de zafer haberini Lucknow hapishanesinde aldıklarını ve koğuşlarını süslediklerini anlattığını aktaran Yılmaz, “Anadolu’da kazanılan savaş, Hindistan’da bir hapishane koğuşunda kutlanıyor” dedi. Bu sevincin yalnız Müslümanlarla sınırlı kalmadığını da vurguladı.

Yılmaz, Çin’de Türk başarısının eşitsiz antlaşmalardan ve yabancı ayrıcalıklarından kurtulma arayışıyla ilişkilendirildiğini, İran’da ise Türkiye örneğinin doğrudan cumhuriyet tartışmalarına taşındığını söyledi.

Filistin basınındaki bazı gazetelerin Anadolu direnişini İngiliz mandasına karşı kendi beklentileri açısından izlediğini anlatan Yılmaz, Arap dünyasının tek bir görüşle hareket etmediğine dikkat çekti. Mısırlı şair Ahmed Şevki’nin Dumlupınar zaferinin ardından Mustafa Kemal’i öven şiirini de bu ilginin örnekleri arasında gösterdi.

ANKARA’YA BAKARKEN KENDİ GELECEKLERİNİ GÖRDÜLER

İspanya’dan Küba’ya ve Afrika’ya kadar geniş bir coğrafyada Türk mücadelesinin izlendiğini belirten Yılmaz, hükümetlerin, gazetelerin ve halkların tutumlarının birbirine karıştırılmaması gerektiğini söyledi.

Yılmaz, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:

“Bütün bunları bilmek, başkalarının alkışına ihtiyaç duymak değildir. Kazandığımız zaferin hangi dengeleri değiştirdiğini anlamaktır.”

Cumhuriyet’in arkasında cephedeki askerlerin, üreticilerin, cepheye yük taşıyan kadınların, Meclisin ve diplomasi masasındaki temsilcilerin ortak mücadelesinin bulunduğunu vurgulayan Yılmaz, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü ve Cumhuriyet’in kuruluşuna emek verenleri saygıyla andı.