Cumhuriyet’in İlanından İki Gün Sonra Rumen Sefirden Gelen Tebrik

29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Cumhuriyet’in ilan edilmesi ve Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın Cumhurbaşkanı seçilmesi, Türkiye’nin siyasi tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Ankara’da alınan bu tarihî karar, kısa sürede İstanbul’daki yabancı devlet temsilciliklerine de duyuruldu. Cumhuriyet’in ilanının ardından farklı ülkelerden gelen kutlama mesajları, yeni Türk devletinin kuruluşunun diplomatik çevrelerde nasıl karşılandığını göstermesi bakımından önem taşıyor.

T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’nde bulunan belgeler arasında Sırbistan, Hırvatistan, Slovenya, İran, Hollanda, Belçika, Danimarka, Çekoslovakya ve Fransa gibi ülkelerin temsilcileri tarafından gönderilen tebrik mesajlarının yanı sıra Romanya’dan gelen bir mektup da yer alıyor. Bu yazışmalar, Cumhuriyet’in ilanının yalnızca Türkiye’nin iç siyasetinde yaşanan bir gelişme olmadığını, aynı zamanda yabancı devletlerin diplomatik gündeminde de yer tuttuğunu ortaya koyuyor.

Romanya’nın diplomatik temsilcisi tarafından gönderilen mektubun ayrı bir önemi var. Cumhuriyet’in ilanından yalnızca iki gün sonra, 31 Ekim 1923 tarihinde kaleme alınan belge, Romanya’nın İstanbul’daki sefiri Filality tarafından gönderilmiştir. Mektubun muhatabı ise Hariciye Vekâleti Murahhası Adnan Bey, yani Dr. Abdülhak Adnan Adıvar. Belgenin başlığında Fransızca “Légation de Roumanie en Turquie” ifadesi bulunuyor. Bu ibare, Romanya’nın Türkiye’deki elçiliğini gösterirken Adnan Bey’in görevi de Fransızca “Délégué du Commissariat des Affaires Extérieures” şeklinde belirtiliyor.

Belgenin tarihi ve içeriği birlikte değerlendirildiğinde, Romanya Elçiliğinin Cumhuriyet’in ilanını resmî diplomatik kanallardan öğrendiği ve yeni rejimin kuruluşunu takip eden ilk günlerde tebriklerini ilettiği anlaşılıyor. Filality’nin yazısı, aynı zamanda o günlerde İstanbul’da yürütülen diplomatik temasların ve Ankara’da alınan kararların yabancı temsilciliklere duyurulmasının da bir örneğini oluşturuyor.

Filality’nin telgrafında öne çıkan ifadeler, yeni Türk devletinin geleceğine ilişkin iyi dileklerdir. Sefir, Mustafa Kemal Paşa’ya en sıcak tebriklerinin iletilmesini isterken yeni rejimin güçlenmesini ve Türkiye Cumhuriyeti’nin refaha ulaşmasını temenni de etmiştir. Bu yaklaşım, Cumhuriyet’in ilanının ardından yabancı temsilcilerle kurulan diplomatik ilişkilerin yalnızca resmî bildirimlerden ibaret olmadığını, karşılıklı iyi niyet mesajlarıyla da şekillendiğini gösteriyor.

Romanya ile Türkiye arasındaki ilişkilerin geçmişi, Cumhuriyet’in kuruluşundan daha eskiye uzanıyor. İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler 1878 yılında kuruldu. Dolayısıyla 2028 yılında bu ilişkilerin 150. yılına ulaşılacak. Aradan geçen yaklaşık bir buçuk asır boyunca siyasi, ekonomik, kültürel ve askerî alanlarda farklı dönemlerden geçen ilişkiler, bugün de gelişmeye devam ediyor.

İki ülkenin dostluğunun günümüzdeki yansımalarını özellikle savunma ve askerî iş birliği alanında görmek mümkün. 2026 yılında ise deniz kuvvetleri ve savunma sanayii alanında yaşanan gelişmeler, bu iş birliğinin somut örneklerini ortaya koydu. Romanya’nın Türkiye’den temin ettiği geminin teslimi ve iki ülkenin savunma sanayii alanındaki temasları, karşılıklı güvenin yeni alanlara taşındığını gösteriyor.

Bu gelişmeler, 1923 yılında gönderilen tebrik telgrafıyla bugünün ilişkileri arasında anlamlı bir bağ kurmamıza imkân veriyor. Bir asırdan fazla zaman önce Romanya’nın sefiri, Türkiye Cumhuriyeti’nin güçlenmesi ve refaha ulaşması yönündeki dileklerini diplomatik bir yazıyla ifade etmişti. Bugün ise iki ülke, ortak güvenlik meselelerinden savunma sanayisine kadar uzanan alanlarda iş birliğini geliştirmeyi sürdürüyor. Dostluk, yalnızca geçmişten kalan hatıralarla değil, bugünün ihtiyaçlarına cevap veren ortak çalışmalarla da güç kazanıyor.

Mustafa Kemal Atatürk’ün “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesi, Türkiye’nin barış ve dostluk temelinde ilişkiler geliştirmesinin önemini hatırlatıyor. Cumhuriyet’in ilk günlerinde yabancı devlet temsilcilerinden gelen tebrikler de yeni Türkiye’nin uluslararası ilişkiler tarihinin bir parçasıdır. Romanya’dan gelen bu telgraf, iki ülke arasındaki diplomatik temasların geçmişine ışık tutarken dostluk ve karşılıklı saygının zaman içinde farklı alanlarda gelişebildiğini de gösteriyor.

Cumhuriyetimizin 103. yılını kutlarken, 29 Ekim 1923’ün hemen ardından kaleme alınan bu belgeyi hatırlamak, Cumhuriyet’in tarihini diplomatik ilişkiler üzerinden de okumamızı sağlıyor. Türkiye ile Romanya arasındaki ilişkilerin 150. yılına yaklaşırken geçmişten gelen dostluğun barış, güven ve iş birliği temelinde daha da güçlenmesini temenni ediyorum.

Cumhuriyetimizin 103. yılı kutlu olsun. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü, silah arkadaşlarını ve bu vatan için can veren bütün şehitlerimizi saygı, rahmet ve minnetle anıyorum.