İspanya'dan sürülen Yahudilere Osmanlı kapılarını açışının yıl dönümü

* Osmanlı topraklarına gelen Sefarad Yahudilerinin bir bölümü zaman içinde Eflak ve Boğdan prensliklerine de yerleşti

ANKARA/BÜKREŞ – Tarihin en büyük zorunlu göçlerinden biri olarak kabul edilen 1492 Yahudi sürgününün üzerinden 534 yıl geçti. Katolik Kralları II. Fernando ile I. Isabel'in yayımladığı Elhamra Fermanı'nın yürürlüğe girdiği 31 Temmuz 1492'de, Hristiyanlığı kabul etmeyi reddeden on binlerce Yahudi İspanya'yı terk etmek zorunda kaldı. Sürgün edilenlerin önemli bölümü ise Osmanlı İmparatorluğu'na sığındı.

Tarih kaynaklarına göre, Granada'nın düşmesinin ardından yayımlanan Elhamra Fermanı ile Yahudilere ülkeyi terk etmeleri ya da Hristiyanlığı kabul etmeleri yönünde süre tanındı. Mallarını kısa sürede elden çıkarmak zorunda kalan çok sayıda Yahudi ekonomik kayıplar yaşarken, binlercesi de Avrupa'nın farklı bölgelerine göç etti.

OSMANLI SIĞINAK OLDU

Sürgün edilen Sefarad Yahudilerinin en büyük bölümü, dönemin Osmanlı Padişahı II. Bayezid döneminde Osmanlı topraklarına kabul edildi. Tarihçiler, Osmanlı yönetiminin İstanbul, Selanik, Edirne, İzmir, Bursa ve Balkan şehirlerine yerleşmelerine izin verdiği Yahudilerin ticaret, tıp, matbaacılık, denizcilik ve zanaat alanlarında imparatorluğa önemli katkılar sağladığını belirtiyor.

Osmanlı kaynaklarında ve tarih çalışmalarında, II. Bayezid'e atfedilen "İspanya Kralı kendi ülkesini fakirleştirirken benim ülkemi zenginleştiriyor" sözü, bu göç politikasının sembolü olarak anılıyor. Bu sözün tarihsel olarak doğrulanması tartışmalı olsa da, Osmanlı'nın sürgün edilen Yahudileri kabul ettiği ve onlara yerleşim imkânı sunduğu konusunda tarihçiler arasında geniş bir görüş birliği bulunuyor.

ROMANYA PRENSLİKLERİNE DE ULAŞTILAR

Osmanlı topraklarına gelen Sefarad Yahudilerinin bir bölümü zaman içinde Eflak ve Boğdan prensliklerine de yerleşti. Özellikle Osmanlı himayesi altındaki Romanya prensliklerinde ticaretle uğraşan Yahudi topluluklarının zamanla önemli ekonomik ve kültürel merkezler oluşturduğu belirtiliyor. Daha sonraki yüzyıllarda Transilvanya'da da Yahudi nüfusu giderek arttı.

SEFARAD KÜLTÜRÜNÜN MERKEZİ OSMANLI OLDU

İspanya'dan ayrılan Yahudiler, yanlarında Ladino (Yahudi İspanyolcası) dilini ve Sefarad kültürünü de taşıdı. Osmanlı şehirleri, yüzyıllar boyunca dünyanın en büyük Sefarad Yahudi topluluklarına ev sahipliği yaptı. İstanbul ve Selanik, dini eğitim, ticaret ve kültürel yaşamın başlıca merkezleri haline geldi.

Tarihçiler, 1492 sürgününün yalnızca İspanya'nın demografik yapısını değil, Osmanlı İmparatorluğu'nun ekonomik ve kültürel gelişimini de etkileyen önemli dönüm noktalarından biri olarak değerlendiriyor.