Romanya eğitiminde büyük uçurum: Kentte yüzde 96, kırsalda yüzde 66

*Romanya’da üniversite öncesinde 2,9 milyon, üniversitelerde ise yaklaşık 569 bin öğrenci eğitim görüyor. Özel okulların toplam öğrenci nüfusundaki payı yüzde 4,7’de kalırken asıl eşitsizlik kentlerle kırsal bölgeler arasında yaşanıyor. Ortaokula katılım kentlerde yüzde 96’ya ulaşırken kırsalda yüzde 65,6’ya kadar düşüyor

Hamdi Yılmaz / Gazete Balkan

Romanya’daki eğitim sistemi yaklaşık 3,4 milyon öğrenci, 300 bini aşkın çalışan ve binlerce eğitim kurumundan oluşan dev bir yapı. Ancak son resmî veriler, öğrenci sayısının azalmasının yanı sıra kent-kır ayrımı, öğretmen yetersizliği, okul terki ve işlevini yitiren müfredat gibi temel sorunların devam ettiğini gösteriyor.

Romanya Eğitim Bakanlığının 2024-2025 eğitim yılı raporuna göre, üniversite öncesindeki öğrenci sayısı 2 milyon 868 bin 830 oldu. Bu sayı, bir önceki eğitim yılına göre 7 bin 100, 2015-2016’ya göre ise yaklaşık 211 bin daha az.

Bakanlık, öğrenci sayısındaki düşüşü ülkedeki olumsuz demografik gelişmeler ve göçle açıklıyor.

İLKOKULDA 891 BİN, LİSEDE 598 BİN ÖĞRENCİ

2024-2025 eğitim yılında okul öncesinde 513 bin 653 çocuk bulunurken ilkokullarda 891 bin 246, ortaokullarda 688 bin 592 öğrenci eğitim gördü.

Liselerdeki öğrenci sayısı 598 bin 168, meslek okullarındaki öğrenci sayısı 95 bin 668, lise sonrası eğitim kurumlarındaki öğrenci sayısı ise 81 bin 503 olarak kaydedildi.

İlkokullardaki öğrenci sayısı bir önceki yıla göre yaklaşık 14 bin arttı. Buna karşılık ortaokullarda 21 bin 500’ü aşan bir azalma meydana geldi. Liselerdeki öğrenci sayısı ise hemen hemen aynı kaldı.

ÜNİVERSİTELERDE 569 BİN ÖĞRENCİ

Üniversitelerdeki öğrenci sayısı 2023-2024 eğitim yılında 544 bin 623 iken 2024-2025’te 568 bin 608’e yükseldi.

Bunların 432 bin 907’si lisans, 112 bin 39’u yüksek lisans, 20 bin 823’ü doktora programlarında eğitim gördü. Üniversite sonrası diğer programlarda ise 2 bin 839 öğrenci yer aldı.

Romanya’daki üniversite öğrencilerinin 505 bin 22’si devlet, 63 bin 586’sı özel üniversitelere kayıtlı. Buna göre devlet üniversitelerinin payı yüzde 88,8, özel üniversitelerin payı yüzde 11,2 oldu.

Ülkede 52 devlet ve 34 özel yükseköğretim kurumu bulunuyor. Özel kurumlardan üçünün tasfiye sürecinde olduğu belirtiliyor.

ÖZEL OKULLARIN PAYI YÜZDE 4,7

Romanya’da özel eğitim kurumlarının sayısı ve görünürlüğü özellikle büyük şehirlerde artsa da ülke genelindeki öğrenci payı hâlâ sınırlı.

Eğitim Bakanlığının SIIIR kayıtlarına göre, üniversite öncesinde özel kurumlarda okuyan çocuk ve öğrenci sayısı 139 bin 84. Özel eğitimin toplam içindeki payı yaklaşık yüzde 4,7 düzeyinde bulunuyor.

Özel okulların payı anaokullarında yüzde 8,5, ilkokullarda yüzde 2,5, ortaokullarda yüzde 1,6 ve liselerde yüzde 3,5 olarak hesaplanıyor.

Özel sektörün en güçlü olduğu alan ise lise sonrası eğitim. Bu kademedeki 81 bin 706 öğrencinin 34 bin 648’i özel kurumlarda okuyor. Böylece özel kurumların lise sonrası eğitimdeki payı yüzde 42,4’e çıkıyor.

Bu sonuç, Romanya’da özel eğitimin ağırlığının genel liselerden çok ücretli sağlık, teknik ve mesleki programlarda toplandığını gösteriyor.

DEVLET VE ÖZEL LİSELER İÇİN VERİ BOŞLUĞU

Romanya’da devlet ve özel lise mezunlarının üniversiteye devam oranlarını karşılaştıran düzenli ve merkezi bir istatistik yayımlanmıyor.

Bacalaureat sınav sonuçları okul bazında açıklanırken üniversiteler öğrencilerin hangi devlet veya özel liseden geldiğini ulusal bir veri tabanında kamuoyuyla paylaşmıyor. Romanya dışında üniversiteye giden öğrenciler de merkezi istatistiklere bütünüyle yansımıyor.

Bu nedenle yalnızca Bacalaureat başarısına bakarak özel lise mezunlarının üniversiteye daha yüksek oranda gittiği sonucuna varmak mümkün değil. Bacalaureat’ı kazanmak ile bir üniversiteye kayıt yaptırmak aynı anlama gelmiyor.

ASIL UÇURUM KENTLE KÖY ARASINDA

Veriler, Romanya eğitimindeki temel ayrımın devlet ve özel okullardan çok kentlerle kırsal bölgeler arasında bulunduğunu ortaya koyuyor.

Ortaokula katılım oranı kentlerde yüzde 96’ya ulaşırken kırsal bölgelerde yüzde 65,6’da kalıyor. Aradaki fark 30 puanı aşıyor.

Ortaokulu bitirme oranı da kentlerde yüzde 92,3 iken kırsalda yüzde 61,5’e düşüyor. Bir başka ifadeyle kırsal bölgelerde ortaokul çağındaki her üç çocuktan biri eğitim sisteminin dışında kalıyor veya eğitimini zamanında tamamlayamıyor.

2023-2024 eğitim yılında ilkokul ve ortaokullarda yaklaşık 15 bin 900 öğrenci okulu terk etti. Romanya’nın 2024 yılı erken okul terk oranı ise yüzde 16,8 olarak gerçekleşti.

4 BİN 761 KADRODA UYGUN ÖĞRETMEN YOK

2024-2025’te üniversite öncesi eğitim kurumlarında öğretmen, yardımcı eğitim personeli ve idari çalışanlarla birlikte yaklaşık 308 bin 200 kişi görev yaptı. Çalışanların yüzde 71,8’ini öğretmenler oluşturdu.

Ancak ülke genelindeki toplam öğretmen sayısı, kırsal bölgelerde ve belirli branşlarda yaşanan açığı gizliyor. Matematik, fizik, kimya, bilişim, yabancı dil ve özel eğitim alanlarında nitelikli öğretmen bulmak zorlaşıyor.

2025-2026 eğitim yılı başında 4 bin 761 öğretmen kadrosunun, görev yaptığı alan için gerekli uzmanlık eğitimine sahip olmayan personelle doldurulduğu belirlendi. Bu sayı bir önceki yıl 5 bin 396 idi.

Bir yılda yüzde 12’lik düşüş sağlanmasına rağmen yaklaşık 5 bin kadroda uygun uzmanlığa sahip öğretmen bulunmaması, sorunun devam ettiğini gösteriyor.

Birçok öğretmenin birden fazla okulda çalışması ve kırsal bölgelerde geçici ya da saat ücretli personele başvurulması da eğitim kalitesini etkiliyor.

104 BİN ÖĞRENCİ BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIFTA

Romanya’da 2025-2026 eğitim yılında 104 bin 382 öğrenci, birden fazla sınıf seviyesinin aynı öğretmen tarafından aynı derslikte okutulduğu birleştirilmiş sınıflarda eğitim gördü.

Bu durumdaki öğrenci sayısı bir yılda 6 bin 683 arttı. İlkokul ve ortaokul öğrencileri içinde birleştirilmiş sınıflarda eğitim görenlerin oranı yüzde 6,32’den yüzde 6,72’ye yükseldi.

Uygulama özellikle öğrenci nüfusunun azaldığı köylerde öğretmen ve okul yetersizliğini gidermek amacıyla kullanılıyor.

MÜFREDAT HAYATIN GERİSİNDE KALDI

Romanya eğitim sisteminin bir başka temel sorunu da ders programlarının bilgi ve ezber ağırlıklı olması.

Mevcut müfredatın aşırı yüklü olduğu, aynı konuların farklı derslerde tekrarlandığı, dijital, finansal ve medya okuryazarlığına yeterince yer verilmediği eleştirileri yapılıyor. Teorik bilgi ile öğrencilerin günlük hayatta kullanabileceği beceriler arasındaki kopukluk dikkat çekiyor.

PISA 2022 sonuçlarına göre Romanyalı öğrencilerin yaklaşık yüzde 49’u matematikte, yüzde 42’si okumada, yüzde 44’ü ise fen bilimlerinde temel yeterlilik düzeyine ulaşamadı.

Eğitim Bakanlığı yeni lise çerçeve programlarını hazırladı. Yeni müfredatın 2026-2027 eğitim yılından itibaren kademeli şekilde uygulanması, derslerin ezber yerine beceri ve yeterlilik temeline oturtulması öngörülüyor.

Ancak yeni müfredatın başarıya ulaşması için yalnızca derslerin ve saatlerin değiştirilmesi yeterli görülmüyor. Öğretmenlerin yeni sisteme hazırlanması, kırsal okulların altyapısının iyileştirilmesi, teknolojik liselerin iş piyasasıyla ilişkisinin güçlendirilmesi ve çocukların sosyoekonomik şartlarının dikkate alınması gerekiyor.

Son veriler Romanya’nın eğitimdeki en önemli meselesinin özel okul sayısındaki artış değil, çocuğun doğduğu yere göre değişen eğitim imkânları olduğunu gösteriyor. Bükreş, Cluj, Timișoara veya Iași’de yaşayan bir öğrenciyle ülkenin yoksul bir köyünde yaşayan öğrencinin önündeki eğitim yolu aynı değil.

*Kaynaklar: Romanya Eğitim Bakanlığı üniversite öncesi eğitim raporu, yükseköğretim raporu, OECD PISA 2022 Romanya ülke notu.