Romanya’nın hava trafiğinin kontrolü tehlikede

*BÜKREŞ – Romanya'nın hava seyrüsefer hizmetlerini yürüten ROMATSA, hem hukuki hem de mali boyutları bulunan iki ayrı kriz nedeniyle ciddi bir darboğazla karşı karşıya kaldı. Uzmanlar, kurumun faaliyetlerinin aksaması halinde yalnızca sivil hava ulaşımının değil, Romanya'nın NATO kapsamındaki hava sahası koordinasyonunun da olumsuz etkilenebileceği uyarısında bulunuyor

Eski Romanya Sivil Havacılık Başkanı ve havacılık uzmanı Sorin Stoicescu, ROMATSA'nın hizmet verememesi durumunda Eurocontrol tarafından kuruma herhangi bir ödeme yapılmayacağını, bunun da kurumun tüm gelir kaynaklarını kaybetmesine yol açacağını söyledi.

MAHKEME KARARI KRİZİ BAŞLATTI

Bükreş İstinaf Mahkemesi, mart ayında aldığı kararla ROMATSA'nın hava seyrüsefer hizmet sağlayıcısı sertifikasını 30 gün süreyle askıya aldı. Dava, işe alımlarda ayrımcılığa uğradıklarını öne süren 12 hava trafik kontrolörünün açtığı dava sonucunda gündeme geldi.

Karar henüz kesinleşmezken, ROMATSA temyiz başvurusunda bulundu ve faaliyetlerin normal şekilde sürdüğünü açıkladı.

Ancak konu bu hafta Romanya Milli Savunma Yüksek Konseyi'nin (CSAT) gündemine taşındı. Konsey, hükümetten acil önlem alınmasını isterken, olası bir faaliyet durmasının ulusal güvenlik açısından ciddi bir sistemik risk oluşturacağına dikkat çekti.

PFIZER DAVASI HESAPLARI BLOKE ETTİ

Hukuki sürecin devam ettiği sırada ROMATSA bu kez mali bir krizle karşı karşıya kaldı.

Pfizer'in Romanya devleti aleyhine kazandığı COVID-19 aşı davası kapsamında başlatılan icra işlemleri nedeniyle, Eurocontrol tarafından ROMATSA'ya aktarılması gereken ödemeler üzerine haciz uygulandı.

Brüksel Mahkemesi'nin kararı doğrultusunda Romanya'nın yaklaşık 600 milyon avroluk aşı sözleşmesini ödemesine hükmedildi. Başbakan Ilie Bolojan, Eurocontrol üzerinden her yıl ROMATSA'ya yaklaşık 300 milyon avro aktarıldığını, bu nedenle Pfizer'in söz konusu ödemelere haciz koyabildiğini açıkladı.

Hükümetin gelecek hafta Belçika'da icra işlemine itiraz edeceği bildirildi.

ROMATSA ise davanın tarafı olmadığını, icra işleminin doğrudan Romanya devletine yönelik olduğunu belirterek benzer durumların daha önce Micula davalarında da yaşandığını hatırlattı.

"EUROCONTROL ÖDEME YAPMAZ"

Havacılık uzmanı Sorin Stoicescu, sertifikanın kesin olarak iptal edilmesi halinde Eurocontrol sisteminin otomatik olarak devreye gireceğini söyledi.

Stoicescu'ya göre, ROMATSA hizmet veremez hale gelirse hava yolu şirketlerinden alınan hava sahası kullanım ücretleri artık Romanya'ya değil, hizmeti üstlenecek ülkelere aktarılacak.

Bu durumda kurumun maaşlar, bakım sözleşmeleri, teknik yatırımlar ve ticari yükümlülüklerini yerine getirmesi de imkânsız hale gelecek.

NATO BOYUTU ENDİŞE YARATIYOR

Stoicescu, meselenin yalnızca sivil havacılıkla sınırlı olmadığını vurgulayarak, ROMATSA'nın NATO'nun sivil-askeri hava sahası koordinasyon sisteminin önemli bir parçası olduğunu söyledi.

Romanya hava sahası ile Karadeniz bölgesindeki sivil ve askeri koordinasyonun ROMATSA üzerinden yürütüldüğünü belirten uzman, lisansın kaybedilmesinin NATO'nun doğu kanadındaki operasyonel faaliyetleri açısından da sorun oluşturabileceğini ifade etti.

Özellikle Romanya'nın savaşın sürdüğü Ukrayna'ya komşu olması nedeniyle hava sahasının stratejik öneminin daha da arttığına dikkat çekildi.

"ORDU BU GÖREVİ ÜSTLENEMEZ"

Kamuoyunda dile getirilen "ROMATSA'nın görevini ordu devralabilir" yönündeki iddiaları da değerlendiren Stoicescu, askeri birimlerin sivil hava trafiğini yönetebilecek sertifikasyon ve teknik altyapıya sahip olmadığını söyledi.

Uzman, askeri ve sivil hava trafik yönetiminin tamamen farklı sistemler olduğunu vurguladı.

KOMŞU ÜLKELER DEVREYE GİREBİLİR

Mahkeme kararının kesinleşmesi halinde Eurocontrol mekanizması kapsamında Romanya hava sahasındaki kontrol hizmetlerinin Macaristan, Bulgaristan, Sırbistan veya diğer komşu ülkeler tarafından üstlenilebileceği belirtiliyor.

Böyle bir senaryoda Romanyalı hava trafik kontrolörlerinin işsiz kalabileceği, ülkenin hem ekonomik hem de stratejik açıdan önemli kayıplar yaşayabileceği değerlendiriliyor.

Geçtiğimiz yıl yaklaşık 1,9 milyar ley ciro elde eden ROMATSA'nın yaşadığı çifte krizin kısa sürede çözüme kavuşturulamaması halinde, bunun Romanya'nın havacılık sistemi kadar NATO yükümlülüklerini de etkileyebileceği ifade ediliyor.